محبت چیست ؟
محبت در لغت : به وداد و میل شدید گفته می شود و مقابل آن بغض و تنفر است .
محبت در اصطلاح : در خواست آن چه می بینی و یا گمان به منفعت و سود و یا فضل و برتری آن داری و به عبارت دیگر میل داشتن به چیزی لذیذ است که موافق با طبع و فطرت باشد .
و در نظر اهل معرفت میل قلبی سالک برای وصول به حق و آن چه که از ناحیه حق تعالی می باشد .
محبت در چه چیز هایست ؟
1 – گاهی محبت در لذّات جسمانی است مانند : غذای خوشمزه و نوشیدنی گوارا و هر چه که برای جسم لذّت آور باشد .
2 – گاهی محبت برای جلب منفعت است مانند : محبت به چیزی یا کسی یا قدرتی که از آن نفع می برد .
3 – گاهی محبت برای دفع ضرر محتمل است مانند : محبت به چیزی یا کسی که قاهر و قدرت برتر است و موجب دفع ضرر از انسان میشود ، چه ضرر مادی و چه معنوی .
4 – گاهی هم متعلق محبت ، فضل علمی و دانایی است مانند : محبت به علما و دانشمندان به خاطر علم و دانش ایشان .
5 – گاهی هم متعلق محبت ، فضل اخلاقی و رفتارانسانی است مانند : محبت به صلحا و نیکان به خاطر سلوک الهی و انسانی آنان .
و موارد دیگر ......

محبت الهی :
در کتاب سلوک صلواتیه به نقل از کتاب شریف بحرالمعارف در باب محبت الهی روایتی از امیرالمؤمنین سلام الله علیه وارد شده است ، که حضرت فرمودند :
الحب الله نار الله لا تمر علی شیئ الا احترق فحینئذ یدور هذا العبد حول منتهی عزة و یوق فی روضات قدسه و یطیر بجناح العز فی سرادقات لطفه .
محبت الهی آتش الهی است مرور نمی کند بر چیزی ، مگر آن را شعله ور سازد پس در این هنگام ، عبد دور می زند حول منتهی الهی و حقیقت منتهی الهی را در نهایت اعلای آن در خود تجلی می کند و قرار می گیرد در باغ های بهشت قدس الهی و پرواز می کند با بالهای عزت الهی در سراپرده های لطف ربانی .

محبت به خدای متعال فطریست یا خیر ؟
دلیل فطری بودن آن چیست ؟
اگر این محبت فطریست پس چرا عده ای از انسانها و دیگر صاحبان تکلیف ( اجنه ) دشمن خدا میشوند ؟
محبت به خدای متعال فطریست ، چنانکه امام زین العابدین سلام الله علیه به زبان دعا فرموده اند :
الحمد لله الذی ...ثم سلک بهم طریق ارادته و بعثهم فی سبیل محبته .
( دعای اول صحیفه امام سجاد سلام الله علیه )
حمد و سپاس آن خدایی را که ...بندگانش را در طریق ارادت خویش روان ساخت و آنان در راه محبت خویش برانگیخت ( یعنی محبت خویش را در نهاد و سرشت بندگان قرار داد ) .
هر شخصی به حسب غریزه و طبیعت فطری که خداوند متعال در وجود او قرار داده محبت به خیر و نیکی دارد و طالب آن است . و همه خیرات و و خوبیها پرتوی از خیر خداست همانگونه که خود این بندگان پرتوی از وجود خود خدای متعال هستند . در حقیقت محبت به خیر و نیکی محبت به خداوند است .
و این که برخی در شناخت خدای حقیقی به خطا رفته اند و در نتیجه در محبت به خدای حقیقی هم اشتباه کرده اند . مثلا بت پرست فکر کرده که بت خدای واقعی اوست لذا آن را می پرستد و به آن محبت دارد .
از این جهت فارق از حق و باطل بودن اعتقادات افراد در مسئله خدا ، اگر کسی به خدا و معبود باطل دیگری توهین کند ، او ناراحت خواهد شد و این استثنا هم ندارد ، این مثبت فطری بودن محبت بندگان به خداوند است .
برخی افراد هم مانند فرعون که می گفت :
انا ربکم الاعلی . (نازعات )
من خدای برتر شما هستم .
فطرتا و باطنا به خدای واقعی اعتقاد دارد لکن تابع هوای نفس گردیده و از اختیار خود سوء استفاده می کند و به ظاهر با خدای حقیقی سر جنگ و ستیز داشته و عملا دشمن خدا محسوب میشود . یا حماقت نمرود که به خیال خود به جنگ خدای آسمانها میرود .
این قبیل افراد هم فطرتا و باطنا محبت خدا را دارند لکن ظاهرا و عملا از اختیار خدا دادی خود در مسیر خواهشهای نفسانی خود سوء استفاده نموده و به ندای فطرت خود جواب منفی می دهند و در نتیجه دشمن خدا می شوند .
و من الله التوفیق
این مبحث همچنان ادامه دارد ...

امام جواد (عليه السلام):



ثلاث خصال تجتلب بهن المحبة :
الانصاف فى المعاشرة والمواساة فى الشدة والانطواع والرجوع الى قلب سليم

با سه خصلت ، محبت (ديگران ) به دست مى آيد:
انصاف در معاشرت ، همدردى (با ديگران ) در سختى ها،
و بازگشت به قلبى پاك



بحارالانوار 78/82/77.

نوشته اصلی توسط گمنام

سلام

سرچشمه محبت در وجود انسان ها چیست؟

در متن بالا عرض شد كه :
محبت به خدای متعال فطریست ، چنانکه امام زین العابدین سلام الله علیه به زبان دعا فرموده اند :
الحمد لله الذی ...ثم سلک بهم طریق ارادته و بعثهم فی سبیل محبته .
( دعای اول صحیفه امام سجاد سلام الله علیه )
حمد و سپاس آن خدایی را که ...بندگانش را در طریق ارادت خویش روان ساخت و آنان در راه محبت خویش برانگیخت ( یعنی محبت خویش را در نهاد و سرشت بندگان قرار داد ) .

ونيز بايد بدانيم كه خداوند متعال جهان را بر اساس محبت خلق نموده است و به عبارت ديگر نظام آفرينش بر اساس حبّ خداوند و حبّ دوستان خداوند ايجاد گرديده است ، آنجا كه در حديث شريف كساء خداوند از زبان نفس كلي عالم حضرت صديقه طاهره فاطمه زهرا سلام الله عليها مي فرمايد :

يا ملائكتي و سكان سماواتي ، و عزّتي و جلالي انّي ما خلقت سماءَ مبنيةَ و لا ارضاَ مدحيةَ و لا قمراَ منيراَ و لا شمساَ مضيئةَ و لا فلكاَ يدور و لا بحراَ يجري و فلكاَ يسري الّا في محبة هؤلاء الخمسة الّذين هم تحت الكساء ؛
اي ملائكه من و اي ساكنان آسمان هاي من ، به عزت و جلال خودم سوگند كه من خلق ننمودم آسمان هاي هفت گانه را و آن چه در آن هاست و زمين گسترده شده و خورشيد نور دهنده و ماه تابنده و فلك دور زننده ( در حال گردش‌) و درياي جاري شونده و كشتي سير كننده را مگر به جهت محبت اين پنج نور مقدس كه در زير عبا قرار دارند .

لذا بايد گفت : كه خلقت عالم و ايجاد و ساختار ممكنات بر اساس محبت است و در نتيجه منشأ محبت در انسان بلكه در همه عالم نيز ، محبت الهي و در طول محبت الهي محبت به حضرات معصومين صلوات الله عليهم اجمعين است . تمام محبت ها حتي محبت هاي به خطا رفته جلوه اي و نشاني از محبت محبوب حقيقي و اهل بيت عصمت و طهارت مي باشد .

و من الله التوفيق

رسول اكرم (صلى الله عليه و آله و سلم):

خير المومنين من كان ماءلفة للمومنين ولاخير فيمن لايالف ولايولف

بهترين مومنان كسى است كه با مومنان انس بگيرد و
كسى كه انس نگيرد و انس نپذيرد، خير در او نيست

بحارالانوار 67/298/23.

امام على (عليه السلام):

النصح يثمر المحبة

خير خواهى محبت آور است

برای رسیدن به جواب سئوالی کلامی زیبا از مرحوم علّامه محمد تقی جعفری رحمة الله علیه می آوریم :
ای افراد انسانی ! ای آنانکه می خواهید در این زندگانی آگاهانه رفتار نموده و از موضوع محبت برخوردار شوید !
این کسی که همیشه با ما بوده و خواهد بود ، خدا است ، آری خدا است ، و محبت او فوق تمام محبت ها و اساسی ترین و شیرین ترین آنها می باشد .
آری اصیل ترین آنها می باشد . به خدا محبت بورزیم ، و با انجام تکالیف و طیّ راه هایی که به توسط عقل سلیم و وجدان با قیافه های گوناگونش معین فرموده است محبت او را به خود جلب کنیم .

« قل ان کنتم تحبون الله فاتبعونی یحببکم الله »
اگر واقعا شما خدا را دوست می دارید ، و می خواهید او هم شما را دوست بدارد ، بیائید از من که حقایق فطرت شما بیان می کنم تبعیت نمائید تا خداوند شما را دوست داشته باشد .

فرض کنیم که تمام موجودات دنیا اعمّ از انسان و سایر کائنات ، شما را دوست بدارند ، مگر محبت آنان فنا پذیر نیست ؟
مگر محبت آنان می تواند طبیعت حیوانی شما را عوض نموده و از هر جهت شما را به کمال برساند ؟
آن دوستی خداوند است که تفسیر کننده ی تمام محبت ها و آزادی بخش روح می باشد .
آری ، آن دوستی خداوند است که تفسیر کننده ی تمام محبت ها و آزادی بخش روح و آخرین وسیله ی تعالی جان آدمی می باشد .

اقتباس از کتاب نیایش حسین علیه السلام ص 88 و 89 علامه محمد تقی جعفری رحمة الله علیه

انسان كمال محض را دوست دارد و اگر به خود علاقمند است براي اين است كه ‏به كمال برسد. قهراً آنچه به خود انسان بر مي‌گردد بايد در مسير آن هدف باشد. انسان ‏بايد خود را به عنوان وسيله دوست داشته باشد نه به عنوان هدف. يعني اگر امر دائر ‏شود به اين‌كه دست از خود بردارد يا از آن كمال برتر، بايد دست از خود بكشد و خود را ‏براي رسيدن به كمال برتر قرباني كند.

قرباني هم معنايش اين است كه متقرّب بشود ‏نه فاني، عملي را قرباني‎ ‎گويند كه انسان را به هدف نزديك كند. قرباني يك عمل ‏وجودي است نه عدمي و فاني، يعني هرگز انسان با قرباني كردن چيزي را از دست ‏نمي‌دهد‎.‎ نماز قرباني انسان است، يعني وسيله تقرب انسان است، زكات و ساير عبادات ‏همچنين است، درس و بحث هم قرباني است. انسان وقتي چيزي را در راه خدا قرباني ‏كند بهتر از آن را به دست مي‌آورد. اگر در قرآن آمده است؛
”مَنْ جاء بِالحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ ‏اَمْثالِها“(١) ناظر به بخش كمّي مسئله نيست، يعني فقط مسئله ده برابر مطرح نيست ‏بلكه بخش كيفي را هم شامل مي‌شود. زيرا در آيه‎ ‎ديگر فرمود:
”مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ ‏خَيْرٌ مِنْها“(٢) اگر كسي دست و پا و چشم خود را در راه خدا داد، خدا دست و پا و ‏چشم ديگري بهتر از اين‌ها به او عطا مي‌كند.


اينكه وجود مبارك اميرالمؤمنين(عليه ‏السّلام) فرمود خدا به برادرم جعفر دو بال داد كه با آنها در بهشت همراه با فرشتگان ‏پرواز مي‌كند (جعفر طيار) معنايش اين است كه جعفر بن ابي‌طالب چيزي را قرباني كرده ‏و بهتر از آن را گرفته است. بنابراين علاقه به خود و شؤونات خود اشكال ندارد به ‏شرطي كه قصد قرباني كردن آنها را داشته باشيم.
اگر به پيامبر و دين و ائمه ‏علاقمنديم به اين جهت است كه از همه آنها در مسير تقرب به حضرت حق استفاده ‏كنيم.‏ در سوره مباركه‎ ‎توبه فرمود:
”ما كانَ لاِهْلِ المَدينَةِ ومَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الاَعْرابِ اَنْ ‏يَتَخَلّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّهِ ولا يَرْغَبُوا بِاَنفُسِهِمْ عن نَفْسِه“(٣).‏‎ ‎ كسي حق ندارد خود را در جنگ حفظ كند و پيغمبر را در خطر اندازد، بلكه همه ‏بايد سنگر باشند و پيغمبر را در سنگر خويش حفظ كنند.

پس ما جسم خود را بايد ‏قرباني جسم پيغمبر كنيم زيرا با اين كار از بين نمي‌رويم، ”ولا تحسبنّ الّذينَ قُتِلوُا في ‏سَبيلِ اللّه اَمْواتاً“(٤) بلكه از اين عالم آلوده مي‌رهيم و با جسمي بهتر در عالمي ديگر ‏به حياط طيّبه مي‌رسيم. محبت و علاقه به اهل بيت نيز همين‌طور است. دوستي آنها ‏عقلي است نه عاطفي مثل دوستي پدر و مادر و فرزند. انسان آنها را براي معارفي كه ‏در اختيار جامعه بشري قرار داده‌اند و افراد بشر را هدايت كرده‌اند دوست مي‌دارد.‏ ‏

پی نوشت ها :
‏(١) سوره‎ ‎انعام، آيه‎ ١٦٠.‎
‏(٢) سوره‎ ‎نمل، آيه‎ ٨٩.‎ ‏
(٣) سوره‎ ‎توبه، آيه‎ ١٢٠.‎
‏(٤) سوره آل‌عمران، آيه‎ ١٦٩‎‏.‏

پاسخگو : حضرت آیت الله جوادی آملی حفظه الله

همان طور كه مي دانيم معناي محبت و حب وجداني است و همگان اين معنا را لمس و درك كرده ايم و دريافته ايم كه در وجود ما معنايي است و از آن تعبير به حب مي كنيم .

واقعيت محبت چيست ؟
كشش نفس ما به چيزي كه آن را مايه ي كمال مي دانيم . مانند :
انسان گرسنه كشش به خوردن غذا دارد .
انسان تشنه كشش به نوشيدن آب دارد .
هر موجود نري به جفت خود كششي دارد .
حب جاه و مقام - حب همسر - حب خوردن و آشاميدن و... همه ي اين ها فطري است .

به عبارت ديگر :
حب يا محبت ، مجذوب شدن نفس انساني به سوي آن چه كه انسان كمال تشخيص مي دهد . چه آن كمال حقيقي باشد و چه كمال وهمي و خيالي .
پس مجذوب شدن نفس انسان به سوي همه ي كمالاتي است كه طالب آن است. مجبت هاي زميني زود گذر و محدود است مانند محبت به ماديات و يا حتي محبت هاي غريزي . چون همه ي اين ها به نوعي ناقص و مخلوق خداوند هستند .
اما خداوند متعال كه كلّ الكمال هستند و نفس انسان فطرتاَ و طبعاَ بايد محب كلّ الكمال باشد كه اين گونه نيز هست :
امام سجاد سلام الله عليه در فرازي از دعاي خود در صجيفه ي نورانيش اشاره به اين مطلب دارد :
الحمدلله الذي .. « و بعثهم في سبيل محبته »
حمد آن ساحت قدسي اي كه ...بندگانش را بر طريق محبت خويش برانگيخت .
پس بذر و دانه ي مجبت خداوند تبارك و تعالي كه كلّ الكمال مي باشد در وجود همه ي انسان ها دفن است كه مي بايد انسان ها اين بذر و دانه را در نهاد خود شكوفا و بارور نمايد . تا به ميزان سعه ي وجودي خود به مقام حبيب اللهي خداوند برسد .1 1

پي نوشت :
1 - حبيب به در لغت به معناي مجبوب ( دوست داشته شده ) و محب ( دوست دارنده ) .
2 - يادداشت هايي از شرح زيارت جامعه ي كبيره استاد علي نظامي با تلخيص و اضافات .

آيا انسان بيمار محبت خدا هم مي شود؟

يعني وقتي احساس ميكند هيچ محبتي برايش معنا ندارد و با آن آرام نميشود؟

آيا خدا وقتي محبت خودش را در دل انسان قرار داد ساير محبت ها را رفته رفته از دل او خارج ميكند به طوري انسان آشفته و غمگين عشق او شود و به هيچ محبت ديگري دل نبندد؟