کینه توزی: هنگامی که انسان غضب می کند و از انتقام ناتوان باشد، چاره ای ندارد جز این که خشم خود را فرو برد، این خشم وغضب به باطن برمی گردد و عقده درونی ایجاد می کند وتبدیل به کینه می شود. معنای کینه نسبت به کسی، این است که آن شخص به طور دایم و مستمر بر قلبت سنگینی کند و در دل از او بغض و تنفر داشته باشی. کینه از ثمرات خشم و غضب است ودرعین حال چندین اثر ناپسند را به ارث می گذارد؛ از جمله: قطع رحم، دروغ ،غیبت ،افشای سر وهتک حرمت.
نفرت نوعی سخت از عصبانیت است. یک نوع زننده و بد از عصبانیت است که زمانی اتفاق می افتد که فرد به این نتیجه می رسد که آن فرد مقابل کاملاً بد است. بخشیدن آن فرد به نظر غیرممکن می آید و درعوض ترجیح می دهند که او را تحقیر کرده و از او متنفر شوند. نفرت با عصبانیتی شروع می شود که برطرف نمی شود. بعد به خشم و کینه مبدل می شود و بعد یک نفرت واقعی .
این افراد معمولاً دنبال این هستند که چطور آن فردرا تنبیه کنند و معمولاً به آن فکرمی کنند. آنها تصور می کنند که خودشان قربانی هایی معصوم هستند. و دنیایی دشمن برای خودشان می سازند که باید با آنها جنگ کنند و با نفرت و کینه با آنها مقابله می کنند. اما این تنفر به مرور زمان آسیب ها و تخریب های زیادی ایجاد میکند. افراد متنفر نمی توانند با زندگی کنار بیایند.
کینه ،خشم فرو خورده و نوعی عقده روانی است. در تفاوت میان کینه و عداوت گفته اند: تفاوت این دو در باطنی و ظاهری بودن آنها است. کینه یعنی دشمنی پنهان و عداوت، یعنی دشمنی آشکار.
خطر کینه برای صاحب آن دائمی است زیرا که درون او را سرشار از احساس بدتنفر می کند و شادی اش را می زداید و برای طرف مقابل آنگاه خطر ساز می شود که به صورت دشمن و رفتار کینه توزانه ظاهر شود.شما نمی توانید با تنفر داشتن از دیگری خودتان را به خدا نزدیکتر کنید، چه باور داشته باشید که این خشمی بجاست و یا نه. آنچه در درون دارید حاصل افکار شماست. اگر نفرت را در درونتان می‌پرورانید، چیزی که عرضه می‌کنید نفرت است. اگر در درونتان دچار کمبود اعتماد به نفس هستید، تحقیر و توهین چیزی است که به دیگران می‌بخشید. اما اگر در درون خود عشق و همدلی می‌پرورانید، عشق و همدلی به دیگران خواهید بخشید.نفرت ،دوستی ، عشق ، محبت ، کینه ، قهر ، مهر و همه اینها از درون خود انسان سرچشمه میگیره .
زمانی که به صورت ناعادلانه دیگران باعث رنجش ما می شوند و به حریم شخصی ما تعدی مینمایند
می توانیم با دانش بر حق شخصی و اجتماعی خود از آنها انتقام بگیریم، نسبت به آنان خشم و نفرت و
انزجار نشان دهیم و آنان را وادار نمائیم که تاوانِ عملِ خود را بپردازند، ولی اگر به جای انتقام، نفرت

انزجار و خشم نسبت به فرد رنجاننده، محبت، خیرخواهی و عشق و دلسوزی را تقدیم نمائیم می توانیم
بگوئیم که فرد مورد نظر را بخشیده ایم.
قرآن کینه را عامل مهمی در خروج از عدالت برمی شمارد و بیان می دارد که شخص با کینه توزی از حالت اعتدال بیرون رفته و بینش و نگرش و کنش و واکنش هایش بر پایه بی عدالتی شکل می گیرد. در حقیقت بغض زمینه ساز انحراف از حوزه عدالت در همه ابعاد آن می باشد. شخصی که دچار کینه شدید است، در تحلیل واقعیت ها از حقیقت دور می شود و به سبب بیزاری و تنفر نسبت به موضوع، نگرش و واکنش منفی از خود نشان می دهد.
قرآن در خصوص زدودن کینه از دل بهشتیان نسبت به یکدیگر،از تعبیر "نزعنا"استفاده می کند."نزع"به معنای کندن با زحمت وتلاش است واین تعبیر نشان می دهد که کینه زدایی وایجاد صمیمیت به آسانی وبی زحمت میسر نیست وبرای کینه زدایی باید از خداوند کمک گرفت واز این رو قرآن این دعا را از زبان مؤمنین نقل می کند:(ربنالا تجعل فی قلوبنا غلا للذین آمنوا)خداوندا در دل ما هیچ کینه ای نسبت به مؤمنان قرار مده.
اساسا شخص مؤمن اهل حقد وکینه توزی نیست واگر با کسی درگیری واختلاف پیدا کرده باشد وقتی از مکان در گیری خارج می گردد همه ناراحتیهای خود رافراموش می کند،چنانچه از امام صادق (ع)نقل شده که فرمودند:ناراحتی وملال مرد با ایمان،در همان زمان درگیری است ووقتی از آنجا خارج می شود کینه وعداوتی در دل ندارد.
پس بدانیم که تنفر موجب آزار وامراض دنیوی وعذاب اخروی است لذا با تمرین عفو وبخشش وکنترل خشم میتوانیم به صفای دل برسیم واز اوج نفرت خود بکاهیم.

بغض را مي توان از راه تعقل در رفتار و كردار دشمنان و تحليل آن (آل عمران آيه 116 و 118) و نيز لحن گفتار و شيوه هاي بياني افراد (همان) بازشناخت.
قرآن به نكته جالبي توجه مي دهد كه نشانگر آن است كه بغض در اصل امري پسنديده نيست و مي بايست آن را از امور ناپسند دانست؛ براساس آيات قرآني مومنان پيش از ورود به بهشت از هرگونه بغض و كينه اي زدوده مي شوند و انسان بهشتي بي هيچ بغض و كينه اي به بهشت وارد مي شود. (حجر آيه 45 تا 47)
http://www.somamus.com

چون در متون اسلامي بيشتر اطلاق بغض بر اين صفت شده بيشتر بنده در متن نيز با اين عنوان جواب مي گويم :بغض در برابر حبّ و دوستى است و در اصطلاح، نفرت از امرى است كه نفس بدان ميل ندارد؛ در مقابل حب كه به معناى ميل به چيزى است كه نفس بدان رغبت دارد. بغض امرى نفسانى است و ممكن است در بيشتر موارد موجب دشمنى گردد؛ هر دشمنى ناشى از بغض است؛ اما هر بغضى، موجب دشمنى نيست.[1] مفهوم تنفردر قرآن كريم: مفهوم تنفردر قرآن كريم به دو صورت مثبت و منفى وصف شده است: در مواردى كه نفرت كافران از مؤمنان بیان شده و يا احساس تنفر و كينه مؤمنى نسبت به برادر دينى وى بيان مى‌گردد بهصورت عملى ناپسند و منفى جلوه كرده و در آياتى كه به بيان بيزارى مؤمنان از كافران و ‌كفرشان پرداخته، اين امر جنبه مثبت به خود گرفته و برائت ناميده مى‌شود.مفهوم بغض در قرآن كريم در قالب واژه «بَغْضاء» به معناى شدت بغض و نفرت به كار رفته است. چهار مورد از موارد پنج‌گانه استعمال اين واژه در كنار واژه عداوت است كه اين امر نشان از ارتباط تنگاتنگ اين دو مفهوم دارد.[2] افزون بر واژه بغض، الفاظ ديگرى نيز نزديك به اين مفهوم در قرآن استعمال شده است؛ مانند: «شنئان» به معناى تنفر، «مقت» به معناى نفرت شديد و همراه استحقار، «اضغان» به مفهوم كينه و نفرت ريشه‌دار و عميق و «غِلّ» به معناى بغض خفيف جمع شده در سينه است. مجموع اين الفاظ كه مفهومى نزديك به مفهوم بغض دارد، 11 بار در قرآن بكار رفته است.[3] آثار بغض‏
وجود صفت بغض در میان آحاد انسان درای اثرات گوناگونی است که در اینجا دو نمونه ذکر می­شود:1- بى‏عدالتى‏
بغض، زمينه‏ساز انحراف از عدالت است:«...دشمنی با جمعیتی، شما را به گناه و ترک عدالت نکشاند!...»[4]
2- تجاوز و تعدی بغض، زمينه‏ساز تجاوز و تعدى به ديگران می­شود:

«...و خصومت با جمعیتی که شما را از آمدن به مسجد الحرام (در سال حدیبیه) بازداشتند، نباید شما را وادار به تعدی و تجاوز کند!...»[5]

اسباب بغض بین انسانها قرآن كريم امورى متعدد را موجب بروز بغض و كينه دانسته است. که در این قسمت به برخی از آنها اجمالا اشاره می­کنیم:1- بيماردلى‏بيماردلى، زمينه‏ساز بغض با دين و دينداران است:«آیا کسانی که در دلهایشان بیماری است گمان کردند خدا کینه‌هایشان را آشکار نمی‌کند؟!»[12] 2- شرك‏

شرك مشركان، عامل بغض ابراهيم(ع) نسبت به آنان شد:«برای شما سرمشق خوبی در زندگی ابراهیم و کسانی که با او بودند وجود داشت، در آن هنگامی که به قوم (مشرک) خود گفتند: «ما از شما و آنچه غیر از خدا می‌پرستید بیزاریم؛ ما نسبت به شما کافریم؛ و میان ما و شما عداوت و دشمنی همیشگی آشکار شده است؛ تا آن زمان که به خدای یگانه ایمان بیاورید!...»[13]- [14]‏
3- شيطان‏شيطان، همواره در صدد ايجاد بغض در ميان اهل ايمان است:«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! شیطان می‌خواهد به وسیله شراب و قمار، در میان شما عداوت و کینه ایجاد کند...»[15]
4- لعن خداجوامع گرفتار به لعنت الهى، همواره در خطر كينه‏توزى با يكديگر هستند:

یهود گفتند: «دست خدا (با زنجیر) بسته است» دستهایشان بسته باد! و بخاطر این سخن، از رحمت (الهی) دور شوند!... و ما در میان آنها تا روز قیامت عداوت و دشمنی افکندیم...»[16] زمينه‏هاى رفع بغض‏

قرآن كريم مؤمنان را به پرهيز از عوامل نفرت­زا دعوت كرده و از ايشان مى‌خواهد تا از خداوند بخواهند كه دشمنى ايشان با برادران ايمانى را از بين برده و اندك كينه و خصومتى نسبت به يكديگر در دلشان باقى نگذارد. در این قسمت به دو عامل مهمی که به زدوده شدن بغض و کینه از دلها کمک می­کند اشاره می­کنیم:
1- ايمان‏ و عمل صالح‏ ايمان و عمل صالح‏، زمينه زدوده شدن بغض از دلها خواهد شد:«و کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام داده‌اند...* و آنچه در دلها از کینه و حسد دارند، برمی‌کنیم (تا در صفا و صمیمیت با هم زندگی کنند)...»[17] 2- تقوا
تقوا، عامل زدوده شدن بغض و كينه از دلها می­شود:«به یقین، پرهیزگاران در باغها(ی سرسبز بهشت) و در کنار چشمه‌ها هستند و هرگونه غل [حسد و کینه و دشمنی‌] را از سینه آنها برمی‌کنیم (و روحشان را پاک می‌سازیم..»[18]-[19]

بغض در روايات ائمه اطهار علیهم السلام:

در متون روايى نیز بر موضوع حب و بغض ايمانى توصيه و تأكيد فراوان شده است كه نشان از نقش و جايگاه ويژه اين موضوع در نگرش اسلام دارد. در اين قسمت به برخى از آنها پرداخته مى­شود: 1. بغض و دين: امام صادق(ع) مى­فرمايند: «هر كه حب و بغضش بر اساس دين نباشد، دين ندارد.»[20] 2. محكم ترين دستاويز ايمان:
پيامبر اكرم(ص) مى­فرمايند: «محكم ترين دستاويز ايمان، دوستى و دشمنى براى خدا و پيوستن به اولياى خدا و دورى گزيدن و برائت جستن از دشمنان اوست.»[21] 3. بالاترين عمل:
در مجامع روايى، آمده است: «خداوند به حضرت موسى (ع) وحى فرستاد:.. آيا هرگز به خاطر من كسى را دوست داشته­اى و به خاطر من كسى را دشمن داشته­اى؟ اينجا بود كه حضرت موسى(ع) دانست برترين و بالاترين اعمال حب فى اللّه و بغض فى اللّه است.»[22] 4. برترين اعمال: پيامبر اكرم(ص) فرمودند: «برترين اعمال، حب و بغض در راه خداست.»[23]
[1] - دائرة المعارف قرآن كريم، موسسه بوستان کتاب، قم، 1385، چاپ اول، ج پنجم، «بغض»[2] - «و لا يَجرِمَنَّكُم شَنَـانُ قَوم... اَن تَعتَدوا...». (مائده/2و 8)
[3] - دائرة المعارف قرآن كريم، ج پنجم، «بغض»[4] - آیه 8 سوره مبارکه مائده. [5] - آیه 2 سوره مبارکه مائده. . [12] - آیه 29سوره مبارکه محمد. [13] - آیه 4 سوره مبارکه ممتحنه. [14] - هاشمی رفسنجانی، اکبر؛ فرهنگ قرآن، قم، بوستان کتاب،چاپ اول، 1383، ج‏6، ص: 275[15] - آیات 90 و 91 سوره مبارکه مائده. [16] - آیه 64سوره مبارکه مائده. [17] - آیات 42 و 43 سوره مبارکه صف. [18] - آیات 45 و 47 سوره مبارکه حجر. [19] - هاشمی رفسنجانی، اکبر؛ فرهنگ قرآن، قم، بوستان کتاب،چاپ اول، 1383، ج‏6، ص: 275[20] - مجلسی محمد باقر؛ بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار ، تهران ، دارالكتاب اسلامیه ، 1364 ، نوبت دوم، ج 66، ص 250. [21] - همان، ص 243. [22] - مجلسی محمد باقر؛ بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار ، تهران ، دارالكتاب اسلامیه ، 1364 ، نوبت دوم، ج‏66، ص: 252. [23] - همان. «أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ الْحُبُّ فِي اللَّهِ وَ الْبُغْضُ فِي اللَّه‏»

حقد و کینه از جمله گناهان قلبى است که از حسد و غضب نشأ مى گیرد پس براي درمان آن در درجه اول از حسد وغضب مذموم پرهيز کرد وآن صفتى است که در آیات و روایات سرزنش شده است، انسان گاهى نسبت به ذات اقدس ربوبى حقد و کینه مى ورزد و گاهى نسبت به بندگان او. جاى کینه در نفس است ، و شخص کینه جو، چون زمین زدن طرف مقابل را ندارد، و یا آبرویش را کسى برده ، و تهمت زده و فحش شنیده ، یا از ریاست و مال او را محروم کرده و امثال اینها؛ دشمنى را بدل مى گیرد تا در موقع حساس و وقت مناسب او را به زمین بزند و نابودش کند.
همیشه حاقد از دیدن محقود رنج مى برد، و روزبروز اگر جلو کینه رانگیرد آتشش بیشتر مى شود. خلاصه کلام آنکه قوه عاقله مغلوب قوه غضب مى شودپس بايد قوه عاقله راقوي وبه مسائل با ديدهي عقل گرا نگاه کرد و گر نه خداى نکرده انسان دست به کارى میزند که بعدا پشیمانى سودى براى او ندارد. مؤ من اهل کینه نیست و خود ايمان از کينه جلو گيري مي کند، و عمل سوء مقابل را به خداى غالب واگذار مى کند، و یا از بدى عمل مى گذرد، و از قوه عاقله کمک مى گیرد تا مبادا به آتش کینه بسوزد.[۱]پ(ساعت درگیری)است و هنگامى که جدا شد در دل خود چیزى ندارد, اما کینه و دشمنى کافر همیشگى است.»
از امام صادق (علیه السلام) نقل شده که فرمود: « ایاک و عداوه الرجال فآن‌ها تورث المعره و نبدى العوره[۱۰]؛ از دشمنى با مردم دورى کن زیراکه دشمنى سبب تنهایى و ظاهر شدن عیب هاى انسان مى گردد.»دانستن اين حديث و حديث بعد انسان رااز اين صفت زشت باز ميدارد امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود: « احصد الشر من صدر غیرک بقلعه من صدرک[۱۱]؛ شر را از سینه دیگرى بر کن با کندن شر از سینه خویش یعنى وقتى که تو دشمنى نکنی، با تو دشمنى نخواهند کرد- .»
کینه لازم
اسلام سفارش کرده است که اگر از کسى بدى دیدیم، او را عفو کنیم تا بدین وسیله حقد و کینه از بین رفته و مشکلاتى که از این راه براى جامعه اسلامى پیش مى آید ریشه کن شده و مسلمانان بتوانند بخوبى در کنار هم در صلح و آرامش به زندگى سعادتمندانه خویش ادامه دهند و البته لازم به تذکر است که این سفارش فقط در مورد مسلمانان است و گرنه در رابطه با کفار که قلبهاى آنان نسبت به مسلمین مملو از بغض و کینه مى باشد و منتظر فرصت و موقعیتند تا ضربه بر مسلمین وارد نمایند عملى نیست.