صفحه 1 از 3 123 آخرین
جهت مشاهده مطالب کارشناسان و کاربران در این موضوع کلیک کنید   

موضوع: بررسي تطبيقي ختم ولايت از ديدگاه ابن عربي و سيد حيدر آملي...

  1. #1

    عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,578
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    61
    آپلود
    31
    گالری
    0
    صلوات
    9349

    بررسي تطبيقي ختم ولايت از ديدگاه ابن عربي و سيد حيدر آملي...




    بررسي تطبيقي ختم ولايت از ديدگاه ابن عربي و سيد حيدر آملي

    دكتر سيد مرتضي حسيني شاهرودي

    چكيده

    ختم ولايت، يكي از مسايل مهم عرفان است كه بسياري از عارفان بزرگ، جنبه‌هاي مختلف آن را مورد بحث قرار داده‌اند.
    سيد حيدر آملي، از عارفان بزرگي است كه نه تنها به دقت اين مسأله را به بحث گذاشته است بلكه بر خلاف ديگران كه سعي در توجيه سخنان عارف نامدار، ابن عربي، داشته‌اند، به صراحت با او به مخالفت برخاسته و با توجه به دلايل عقلي، نقلي و كشفي، نظر وي را مبني بر اين كه حضرت عيسي (ع) خاتم ولايت مطلقه است، رد مي‌كند و ختم ولايت مطلقه را ويژة حضرت امير مؤمنان (ع) وختم ولايت مقيده را ويژة حضرت مهدي (عج) مي‌داند.
    كليدواژه‌ها : ولايت مطلقه، ولايت مقيده، ختم ولايت.

    مقدمه

    توحيد و ولايت يا توحيد و موحد كه بر حسب اعتبار متعدد ولي در واقع يك حقيقتند، مهمترين مسألة عرفان به شمار مي‌روند. موحد حقيقي كه به همة مراتب توحيد دست يافته باشد، وليّ نام دارد و همان گونه كه هر چيزي آغاز و انجامي دارد ولايت نيز آغاز و انجامي دارد كه انجام و پايان ولايت در وجود وليّ خاتم تحقق مي‌پذيرد كه او را خاتم اولياء مي‌نامند. ابن عربي مشهور به شيخ اكبر بزرگترين عارف مسلمان است كه بيشتر عارفان پس از وي نظريات او را پذيرفته و به شرح و تفسير آن پرداخته‌اند و كمتر كسي آراي وي را به نقد كشيده است. سيد حيدر آملي كه يكي از بزرگترين عارفان شيعه است در برخي از مسائل به چنين امر خطيري دست زده است. او با نقد دقيق نظرية ابن عربي در مسألة ختم ولايت تصوير آزادترين عارف را از خود ترسيم كرده است. در اين نوشتار به شرح ديدگاههاي آن دو و نقد عميق آملي بر ابن عربي مي‌پردازيم.
    ولايت صفتي الهي و شأني از شؤون ذاتي حق تعالـي است كه اقتضاي ظهور دارد. كريمة «و هو الولي الحميد» (شوري، 28) به وصف بودن آن اشاره دارد. اين صفت نسبت به همه اشياء برابر است؛ يعني او بر همه چيز ولايت دارد و به همه چيز نزديك است و از اين جهت ماسوي الله با يكديگر تفاوتي ندارند (قمشه‌اي، 5). چنان كه امام كاظم (ع) فرمود: «استوي من كل شيء فليس شيء اقرب اليه من شيء» (مجلسي، 58/38) و در روايت ديگر آمده است كه: «استوي من كل شيء فليس شيء اقرب اليه من شيء فلم يبعد منه بعيد و لم يقرب منه قريب.» (مجلسي، 3/336).
    اسم وليّ باطن اسم الله است چون ولايت از الهيت نهانتر است، الهيت نيز باطن حقيقت محمديه است پس ولايت باطن حقيقت محمديه است و حقيقت محمديه ظاهر ولايت و الهيت و صورت آن دو است و ظاهر عين باطن و باطن عين ظاهر است و تفاوت آن دو در تمايز عقلي است ولي در وجود يگانه‌اند (قمشه‌اي، 5).
    رق الزجاج و رقت الخمر و تشابها فَتشاكل الامر
    فكانما خمر و لا قدح و كانما قدح و لا خمر
    و به تعبير فارسي:
    از صفاي مـي و لـطافت جـام بـه هم آميخت رنگ جـام و مدام
    همه جام است و نيست گويي مي يا مدام است و نيست گويي جام
    ولايت رقيقة وجود است و همان گونه كه وجود بر حسب ظهور درجات متعدد و متفاوتي از جهت كمال و نقص و شدّت و ضعف دارد، ولايت نيز داراي درجات مختلف است و به صورت تشكيكي بر مراتب مختلف حمل مي‌گردد. وجود به حكم عينيت با اشياء در همة مراتب، به همه چيز نزديك است و همه چيز هم به او نزديك است و چون حق تعالي حقيقت وجود است، به همه چيز نزديكترين است و اين عاليترين درجة ولايت است.
    همان گونه كه با تنزل وجود و نزديك شدن آن به مرز عدم، اوصاف آن منتفي و احكام آن نهان مي‌گردد و حتي نام وجود از آن سلب مي‌شود، ولايت نيز اگر تنزل يابد و به عدم قرين گردد، احكام آن رفع و حتي نام آن نيز سلب مي‌شود؛ از اين رو، به غواسق و ظلمات همچون سنگ و خاك و كفر و فسق ولي گفته نمي‌شود، همان گونه كه موجود گفته نمي‌شود.
    همان گونه كه اگر نور وجود و اوصاف آن مقهور ظلمت عدم و احكام آن واقع شود، احكام و آثار آن برداشته مي‌شود، اگر وجود نيز از اين جايگاه پست بيرون رود و به نور ايمان منور گردد، احكام آن ظاهر و اوصاف آن غالب خواهد شد و به ولايت متصف مي‌گردد و هر چه به نور ايمان روشنتر شود ولايت آن بيشتر است تا آن كه از مراتب نفوس زميني و آسماني بالاتر رود و به عالم قدس واصل گردد و از آن هم بگذرد و چون به مقام روح اعظم ـ مقام عيسي (ع) ـ برسد، ولايت عامه ختم مي‌شود و ولايت خاصة محمديه آغاز مي‌گردد.
    هرگاه وجود از اين مرتبه نيز بالاتر رود و از مقام امكان خارج و در حريم قدس لاهوت وارد شود، از امكان به وجوب و فناء في الله و بقاء بالله متحول مي‌گردد و در اين هنگام، ولايت از شرك نهادن آمرزيده كه فتح مبين است، پاك مي‌گردد. (اين ولايت به امت مرحومه اختصاص دارد) و سبب سير ولي در يكايك اسماء مي‌شود تا آن كه به مرتبة همة اسماء برسد و امام و مرجع همة اوليا خاصه و عامه گردد و همة آنان از او مستفيض گردند. آن گاه كه اين ولايت به نهايت شدت خود رسيد، صفت خدا مي‌گردد، و مصداق الولي الحميد مي‌شود (قمشه‌اي، 10).
    ولايت بر دو قسم است: 1 ـ عامه، امكاني، خلقي 2 ـ خاصه، وجوبي، حقي.
    ...

    ویرایش توسط seyedziya : ۱۳۸۹/۰۲/۲۷ در ساعت ۰۷:۱۳

    هُوَ الأَوَّلُ وَ الآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْبَاطِن...(الحدید، 3.)

    وبلاگ من




  2. صلوات ها 4


  3.  

  4. #2

    عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,578
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    61
    آپلود
    31
    گالری
    0
    صلوات
    9349



    ولايت عامه

    ولايت عامه قرب عام و فراگيري است كه شامل همة مؤمنان مي‌شود، چنان كه كريمة «الله ولي الذين آمنوا يخرجهم من الظلمات الي النور» (بقره، 257) بدان اشاره دارد. ولايت عامه بر دو قسم است:
    1 ـ ولايت ارباب سلوك كه ابتداي مقام ولايت است و از مرتبة تخليه آغاز شده و با طي منازل و مراتب متعددي به مرتبة قرب نوافل كه از مراتب فناست، پايان مي‌پذيرد. صاحب اين ولايت، در مراحل آغازين سلوك، به لطيفة قلب و ايمانِ يقينيِ وهبيِ مجردِ از برهان مي‌رسد. در ادامة سلوك و نهايت آن، به لطيفة روح و حق اليقين و فتح قريب و بطن دوم و سوم از بطون قرآني، دست مي‌يابد.
    2 ـ ولايت ارباب قلوب و واصلان به مقام قرب نوافل و فرايض كه فاني در حق و باقي به اويند. همة اوليايِ واصل و انبيا و رسولان داراي اين مقام هستند و بدين جهت، آن را ولايت عامه ناميده‌اند و در برابر آن ولايت خاصه است كه به حقيقت محمديه و اولاد پاك او اختصاص دارد (آشتياني، همان، 903).
    اين ولايت پس از تكميل سفر اوّل و آغاز سفر دوم، با فناي در حق و بقايِ به او و خلع وجود امكاني و لبس وجود حقّاني به دست مي‌آيد (قمشه‌اي، 2). صاحب اين مرتبه، به مقام احسان و اصول كه مرتبة نخست وصول است و لطيفة سِر يا روح كه سبب اتصال به نهايت مقام قاب قَوسين و بدايت مقام أوْأدْنَي است و فتح مبين و بطن چهارم و پنجم و ششم، نايل مي‌گردد.

    ولايت خاصّه

    ولايت خاصّه ولايت محمّديه و اوصياي پاك اوست. از آن جا كه صاحب آن كسي است كه به مقام فنايِ در حق و بقايِ به حق رسيده باشد و بقاي بعد از فنا و فنايِ از دو فنا و صحوِ بعد از محو و تمكينِ بعد از تلوين، براي او مقام باشد نه حال، او فاقد مقام معيّن است و چون همة انبيا در ملكوت و آسمان، داراي مقام خاصي هستند. تنها كسي كه در زمين و آسمان و ملكوت و جبروت، مقام مخصوص ندارند، حقيقت محمّديه است. مقام مخصوص او (اگر بتوان آن را مقام ناميد) مقام أوْأدْنَي است. به تعبير ديگر، ولايت خاصه ولايت كساني است كه ويژگيهاي بشري را از خود دور ساخته و از مقام جبروت فراتر رفته و به عالم لاهوت وارد شده‌اند.
    به نظر برخي فناي در حق و بقاي به او با خلع وجود امكاني و لبس وجود حقاني كه در پايان سفر اول و آغاز سفر دوم حاصل مي‌شود، مقام «قاب قوسين» است كه اختصاص به حضرت ختمي مرتبت و اوصيا و وارثان او دارد. ساير انبيا و اوصيا اگر به اين مقام دست يابند، اين مقام براي آنها حال است نه مقام. شاهد بر آن اين است كه حضرت ختمي مرتبت در شب معراج آنان را در افلاك و آسمانها مشاهده كرد و از آن جا كه افلاك و آسمانها (خواه وجود نفسي آنها مقصود باشد و خواه عقلي، امكاني است و نه حقاني، چون وجود حقاني وجود جمعي الهي است ولي وجود آنها فرقي امكاني است) داراي ولايت عامه هستند، پس اين مرتبه از ولايت خاصه يعني مقام قاب قوسين اگر براي آنها حاصل شود حال است نه مقام (قمشه‌اي، 2).
    ولايت خاصه و باطن حقيقت محمّديه، اگر به اسمي و حدّي مقيّد شود، ولايت مقيّده خاصّه است و اگر مطلق از قيود و حدود لحاظ شود (قمشه‌اي، 2) ولايت مطلقه خاصّه است كه به اعتبار اطلاق، همه اسما و صفات كلي و جزئي را دارد و به اعتبار مظهريت، مظهر همة صفات و منشأ ظهور همة تجليّات است. از اين جهت به اعتبار جامعيت و كليت، واجد همه شؤون و مراتب و نيز مبدأ همة تجليات و ظهورات و نيز متّصف به همه اسماي حسني و صفات علياي الهي است. از اين نگاه، آن حقيقت مطلقه، همان اسم اعظم الهي است كه در تمام مراتب هستي تجلي يافته است.
    اين ولايت با وصف اطلاق، در همة مراتب ولايت انبيا و اوليا تجلّي يافته است. ظهور كامل آن در عالم هستي در وجود حضرت ختم نبوت و مشكات تامّ حضرت ختم ولايت است. ظهور آن در ختم ولايت، همانند ظهور آن در ختم نبوت، سبب اجتماع همة اوصاف جمال و جلال در او مي‌شود.
    اين ولايت از كسي است كه به نهايت فنا و محوِ تامّ و مطلق و زوالِ احكام امكاني و تلبس به احكام وجوبي دست يافته، شرك خفي و أخْفَي از وجودش رخت بر بسته بلكه هيچ گاه بدان آلوده نگرديده، در همه اسماء و صفات، سير جمعي كرده؛ به معرفت تفصيلي همة مراتب هستي و فوق آن رسيده، به مقامِ جمعِ همة اسماء و اتحاد با اسم‌الله تحقق يافته، تحقق در اسماء و فنا در احديتِ وجود و بقاي به آن برايش مقام و ملكه شده؛ از اين مقام نيز ترقي كرده و به مقام احديتِ جمع الجمعِ اسمائي و صفاتي نائل گشته باشد و از اجتماع اسماء ذاتي و مفاتيح غيب اسمائيِ متحققِ در احديتِ ذاتيه و اسماي كليه ثابت در واحديت، قلبي متولد شود كه كمالات آن نامتناهي باشد.
    ابتداي اين مقام، كه نهايت مقام قاب قَوسيْن و بدايت مقام أوْأدْنَي است، پايان سير پيامبران اولوالعزم و آغاز سير ويژة خاتم انبيا و خاتم اولياست. به تعبير ديگر سير خلق در سه مرتبه كلي انجام مي‌شود و پويندگان راه توحيد حقيقي سه گروهند: گروه اول، سالكان محب كه اهل بدايتند و غايت سيرشان وصول به نهايات است. گروه دوم، ارباب قلوب و مجذوبان سالك كه اهل نهاياتند و آغاز سيرشان ابتداي مراتب نهايات و غايت آن قاب قوسين است. گروه سوم، فانيان در ذات حق يعني حبيب خدا و هر كه در محبت او منغمر باشد. اينان اهل نهايت نهاياتند و آغاز سير آنها مقام أوْأدْنَي و غايت آن فناي تام يا وصول به حق است، به گونه‌اي كه ميان آنها و محبوبشان فرقي نماند. پايان سير اهل بدايات، آغاز سير اهل نهايات است و پايان سير اهل نهايات آغاز سير حبيب است.
    صاحب اين مقام داراي فتح مطلق و مرتبة اكمليت و تمحّض و مقام أوْأدْنَي و بطن هفتم قرآن و لطيفة هفتم است و بر همة تعيّنات هستي رياست كلي و تامّ دارد و جمال و جلال او و نيز حسنات و فضايل او حدّ و نهايت ندارد (آشتياني، همان، 893 ـ 904). به نظر نگارنده، مقامات ياد شده از مراتب وجود امكاني است و خاتم انبيا و اوليا، از جهتي فاني از وجود امكاني هستند. بنابراين، هيچ يك از موارد ياد شده مقام آنها نيست بلكه رقيقه و تجلي آنهاست.
    ...


    هُوَ الأَوَّلُ وَ الآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْبَاطِن...(الحدید، 3.)

    وبلاگ من




  5. صلوات ها 4


  6. #3

    عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,578
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    61
    آپلود
    31
    گالری
    0
    صلوات
    9349



    مقام خاتم انبيا و خاتم اوليا

    حقيقت محمديه به حسب باطنِ ذات و مقامِ كليِ ولايت، بر همه مراتب هستي احاطه دارد و اسماء الهي و اعيان ثابته، پرتو مقام تحقق او به اسم الله است. در قرب نوافل، جهتِ عينيِ حق تعالي مظهرِ كاملِ ولي است؛ از اين رو، چشم و گوش و زبان و دست و پاي او مي‌شود. در قرب فرايض، ذات و جهت خلقي ولي، در جهت حقّي حق تعالي فاني و مستهلك است. مرتبة جمع ميان اين دو قرب به گونه‌اي است كه اولاً به يكي از آن دو مقيد نيست و ثانياً تعاقب و تناوب ندارد. «اهل معرفت اين مرتبه را مقام جمع الجمع و قاب قوسين و آية كريمة «الذين يبايعونك انما يبايعون الله» (فتح، 10) را ناظر به همين مقام دانسته‌اند.» (آشتياني، شرح مقدمة قيصري، 892). به نظر برخي از عارفان، مقام حضرت ختمي مرتبت، همين مقام است. به گفتة شيخ شبستري، مقام دلربايش جمع جمع است. ولي به نظر جمعي ديگر، از آن جا كه اين مقام مقيد به اطلاق است، مقام وي بالاتر از آن است و آن مرتبه‌اي است كه وليّ، صاحبِ قربِ مطلقِ از احوال سه گانة ياد شده باشد و به خاطر نهايت قرب و احاطه و بدون تقيد به چيزي، بتواند به هر يك از سه قرب، ظاهر شود.
    مقام خاتم اوليا، باطن مقام خاتم انبياست؛ زيرا ولايت، باطن نبوت است. ظاهر نبوت، اعلام خبر از غيب و باطن آن تصرف در انسانها از طريق اجراي احكام است. به همين دليل است كه «خاتم اوليا در واقع، همان خاتم انبيا» (ترمذي، 487) و حقيقت محمديه است كه در مظاهر همه انبيا و اوليا تجلي يافته و به تعينات اعيان ثابتة اوليا و انبيا مقيد شده است.
    حقيقت ولايت نيز مانند حقيقت محمديه، مراتب و ظهوراتي دارد كه هر كدام داراي احكام مختلف و متكثري است كه محيط بر همة مراتبِ ولايت است و همة انبيا و اوليا فرع و تابع اين مقام هستند و به تعبير ابن عربي هر نبي و هر وليّي به هر حسن و كمالي كه دست مي‌يابد، آن را از مشكات خاتم اوليا يافته است. (قيصري، شرح فصوص الحكم، 109) و انبيا و اوليا به سبب مقامشان، از بركات خاتم اوليا كه همان حقيقت ولايت است برخوردارند.
    حاصل آن كه حقيقت محمديه همان ولايت مطلقة الهي است كه در نبوت مخفي و به صفات كمال و جمال او ظاهر شده است. اگر ولايت در پوشش نبوت نهان نبود و حقيقت آن آشكار شده بود، لا حترقت الحقيقة المحمدية (قمشه‌اي، 5 ـ 6) و با از ميان رفتن حقيقت محمديه، آسمان و زمين و آنچه ميان آنهاست مي‌سوخت و معدوم مي‌گشت و در هستي غير از واحد قهار باقي نمي‌ماند چنان كه حديث شريف «لولاك لما خلقت الافلاك» (مجلسي، 57، 199) بدان اشاره دارد.
    ولايت الهي پس از ظهور در حقيقت محمديه، در مواطن مختلف با وصفهاي متعدد ظهور مي‌يابد و در هر عصر و زماني به صورت شخصي ظاهر مي‌شود. آن حقيقت كه در افراد مختلف ظاهر مي‌شود، حقيقتي واحد است اگر چه اوصاف متعدد و متفاوت باشد از اين رو تفاوت ميان اولياء محمديه در شرايط و زمينه‌هايي است كه اوصاف معيني ظهور مي‌كند؛ از اين رو گفته‌اند: «اولنا محمّد و آخرنا محمّد و اوسطنا محمّد و كلنا محمّد.» (مجلسي، 26، 16).
    مقصود از محمد بودن اشتراك در نام نيست، زيرا با «كلنا محمد» سازگار نيست. بلكه مقصود اين است كه حقيقت ولايت كه در حضرت ختمي مرتبت ظاهر شده است در همه آنها ظاهر شده است. پس اگر گاهي خاتم ولايت محمديه را اميرمؤمنان (ع) دانسته‌اند و گاهي حضرت مهدي (عج)، اختلاف واقعي نيست زيرا آنان نور و حقيقتي يگانه‌اند كه تفاوت آنها در شؤون و ظهوراتي است كه به اختلاف زمانها و حكمت بالغة الهي مستند است. از اين ديدگاه خاتم ولايت محمديه همان حقيقت محمديه است كه به صورت اوصياء آن حضرت ظاهر شده است. ميان اوصياء او از جهت آنچه كه به آنها مربوط است تفاوتي نيست، تفاوت در اموري است كه بيرون از ذات آنان است و به دليل همين تفاوت، حضرت مهدي (عج) براي ختم اين ولايت اولويت دارد (قمشه‌اي، 7).
    همين ولايت الهي وجوبي كه اختصاص به حضرت ختمي مرتبت و اوصياء ختميين دارد آن گاه كه از جايگاه وجوب نازل و به مراتب امكان وارد شود، اولين مرتبة آن مرتبة روح الهي است كه به حكم كريمة «و كلمته القاها الي مريم و روح منه» (نساء، 171) مقام عيسي (ع) است و وي اولين و كاملترين وليّ در سير نزول وجوب به امكان است، از اين رو ولايت وي ولايت امكاني و عام است و حال آن كه ولايت حضرت ختمي مرتبت (ص) و اوصياء منصوص وي (ع)، ولايت وجوبي و خاص است و هر كدام ختم ولايت مربوط به خود هستند.
    ولايت عيسي (ع) حسنه‌اي از حسنات خاتم ولايت خاصة محمديه يعني حضرت مهدي (عج) است از اين رو، عيسي (ع) تابع آن حضرت و همانند همة عالم امكان (حتي ابليس و دجال) تحت ولايت و سيطرة اوست، چون همة عالم امكان از ابتدا تا انتها از ظهورات و شؤون آن حضرت است چنان كه «ذكركم في الذاكرين و اسمائكم في الاسماء و قبوركم في القبور» (مجلسي، 102، 132) بدان اشاره دارد. واژه‌هاي ذاكرين، اسماء، اجساد و … همه جمع داراي الف و لام است كه معني استغراق دارد و همه عالم امكان را شامل مي‌شود (قمشه‌اي، 7 ـ 8).
    ...


    هُوَ الأَوَّلُ وَ الآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْبَاطِن...(الحدید، 3.)

    وبلاگ من




  7. صلوات ها 3


  8. #4

    عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,578
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    61
    آپلود
    31
    گالری
    0
    صلوات
    9349



    مقصود از خاتم اوليا

    مقصود از ختم ولايت اين نيست كه ولايت از عالم هستي يا دست كم از عالم طبيعت برچيده شود؛ چون چنين چيزي ممكن نيست و تا اسم وليّ كه از اسماي خداي متعالي است باقي است، ولايت و مظاهر آن نيز باقي است. بنابراين تا موجودات هستند، ولايت نيز هست و تا ولايت هست، وليّ نيز هست. مقصود از خاتم اوليا كسي است كه بر حسب حيطة ولايت و مقام اطلاق بر همة ولايتها و نبوتها محيط باشد و نزديكترين خلق به حق تعالي باشد. به تعبير سيد خاتم ولايت كسي است كه پس از او هيچ وليّي به مقام او نرسد و همة اوليا وام‌دار جود و وجود او باشند (آملي، جامع الاسرار، 805) و به بيان ابن عربي خاتم ولايت مطلق، كسي است كه بر همة اوليا از آغاز تا انجام هستي تقدم داشته باشد و همة اوليا از آغاز تا پايان، تابع و پيرو او باشند (ابن عربي، 1/185) و خاتم ولايت مقيّد كسي است كه اولاً ولايت او خاص باشد و ثانياً با ظهور او، ولايت ختم شود و هيچ وليّي به مقام و منزلت او هرگز ظاهر نگردد (همان).
    وليّ حق و حاكم مطلق، حضرت ختمي مرتبت است، چون او مظهر اسم جامع جميع اسماء (الله) بلكه عين اسم جامع است؛ از اين رو از همه كس به حق تعالي نزديكتر است زيرا مظهر عين ظاهر و اسم عين مسمي و تفاوت آن دو به نوع ظهور ذاتي و صفاتي است و چون تفاوت اين دو نوع ظهور به نقص و ضعف نيست بلكه بدين جهت است كه محال است تجلي در مرتبة متجلي باشد، پس حضرت ختمي مرتبت وليّ مطلق است كه عين اسم جامع مي‌باشد (قمشه‌اي، 3).

    آراي عرفا دربارة خاتم ولايت

    به نظر كمّل از اهل معرفت خاتم ولايت مطلقه، اميرمؤمنان (ع) و خاتم ولايت مقيّده، حضرت مهدي (عج) است. كسي كه در برخي از تعابير خود با رأي اكثر عرفا مخالفت ورزيده است، شيخ اكبر و برخي از شارحان وي مانند قيصري است. سخنان ابن عربي در اين زمينه از انسجام لازم برخوردار نيست اگر چه مي‌توان گفت كه به نظر ابن عربي، «خاتم ولايت مطلق، حضرت عيسي (ع) و خاتم ولايت مقيّد، خود ابن عربي است.» (آملي، المقدمات، 411).
    به نظر شيخ، خاتم ولايت مطلقه در امت پيامبر (ص) كسي است كه برترين فرد در اين امت باشد و او كسي جز حضرت عيسي (ع) نيست؛ بدين خاطر كه وي قطع نظر از ولايت، نبيّ و رسول نيز بوده و فضيلت ولايت او بر فضيلت نبوت و رسالتش افزوده شده است؛ ولي ديگر اوليا اگر چه از فضيلت ولايت برخوردارند، اما از فضيلت نبوت و رسالت بي‌بهره‌اند. بنابراين حضرت عيسي (ع) بر ديگر اولياي محمّديه تقدّم و فضيلت دارد؛ از اين رو او خاتم ولايت مطلقه محمديّه است (ابن عربي، همان). خاتم ولايت بايد تابع شريعت خاتم باشد و شريعت خاتم را از راه كتب و اخبار و احاديث به دست نيارود؛ بلكه يا از طريق وحي و يا بي‌واسطه از روح مبارك حضرت خاتم (ع) به دست آورد و حضرت عيسي (ع) چنين است؛ زيرا وي در زمان حضرت مهدي (ع) نازل مي‌شود و بر اساس شريعت حضرت خاتم انبيا، حكم خواهد كرد و نيز به خاطر نبوت خود، شريعت را از وحي و به خاطر قرب او به خاتم انبيا (ص) از روح آن حضرت نيز دريافت مي‌كند (ابن عربي، همان). حكيم ترمذي نيز به برتري عيسي (ع) در امت حضرت ختمي مرتبت نظر داده است (ترمذي، 420 ـ 421).
    قيصري شارح فصوص الحكم با توجه به متن فتوحات مكيّه (2/49) ختم ولايت را به ختم ولايت عامّه و ختم ولايت محمديّه تقسيم مي‌كند و حضرت عيسي (ع) را خاتم ولايت عامّه مطلقه مي‌داند (قيصري، 110).
    اين سخن ابن عربي و نيز شرح قيصري بر آن، سبب شده است كه برخي نظر ابن عربي را همان رأي ديگر عارفان بدانند؛ زيرا ظاهر سخن وي اين است كه خاتم ولايت عامّه حضرت عيسي (ع) است. چنان كه در جاي ديگر مي‌گويد: قضاي الهي بر اين قرار گرفته است همان گونه كه دنيا آغاز و انجام دارد، هر آنچه در دنياست نيز، آغاز و انجام داشته باشد. همان گونه كه تشريع، آغاز و انجامي دارد كه انجام و خاتم آن، شريعت حضرت ختمي مرتبت است، ولايت عامّه نيز آغاز و انجامي دارد؛ آغاز آن ويژه حضرت آدم (ع) است و انجام آن اختصاص به حضرت عيسي (ع) دارد. آغاز ولايت عامّه، به وسيلة نبي مطلق (آدم) و پايانش نيز به وسيلة نبي مطلق عيسي (ع) انجام يافته است؛ بنابراين خاتم ولايت عامّه، حضرت عيسي (ع) است (ابن عربي، 2/50). گويي از نظر وي ولايت عامّه و مطلقه يكي است و اين اگر چه خلاف تحقيق است و نمي‌توان به او نسبت داد ولي از اين كه حضرت عيسي (ع) را گاهي خاتم ولايت عامّه معرفي كرده است و گاهي خاتم ولايت خاصّه محمّديه، اين امر دست كم نشان دهندة اين است كه وي هم خاتم ولايت عامّه است و هم خاتم ولايت مطلقه محمديّه.
    خاتم ولايت مطلق از نظر وي كسي است كه بر همة اوليا از زمان آدم (ع) تا زمان آخرين وليّ تقدم داشته باشد و همة آنها از آغاز تا پايان، پيرو او باشند و او كسي جز حضرت عيسي (ع) نيست. دلايل او عبارت است از: 1 ـ او برترين فرد در امت حضرت ختمي مرتبت است. 2 ـ وي تابع شريعت حضرت خاتم است و به شريعت وي حكم مي‌كند. 3 ـ وي شريعت را از كتب و اخبار دريافت نمي‌كند بلكه يا از طريق وحي دريافت مي‌كند و يا بي‌واسطه از طريق روح مبارك آن حضرت. مهمترين بلكه تنها دليل وي، برتري حضرت عيسي (ع) بر امت حضرت خاتم (ص) است. وي تأكيد مي‌كند كه «ختم ولايت عيسي (ع)، سبب يا نشان شرافت خاتم انبياست، زيرا پيامبري بزرگ ولايت امت او را بر عهده گرفته است.» (ابن عربي، 1/150).
    ...


    هُوَ الأَوَّلُ وَ الآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْبَاطِن...(الحدید، 3.)

    وبلاگ من




  9. صلوات ها 3


  10. #5

    عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,578
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    61
    آپلود
    31
    گالری
    0
    صلوات
    9349



    نقد ديدگاه شيخ در ختم ولايت مطلقه

    به گفتة سيّد اين نظريه از ديدگاه اكثر بزرگان اهل معرفت خلاف عقل و نقل و كشف است (آملي، المقدمات، 411). دقت در استدلال شيخ درستي گفتة سيّد را تأييد مي‌كند؛ زيرا حكم كردن حضرت عيسي (ع) به شريعت خاتم پس از نزول كه يكي از دلايل شيخ است، هيچ گونه دلالتي بر آن ندارد؛ زيرا اگر حضرت عيسي (ع) پس از نزول تابع شريعت خاتم نباشد و به آن حكم نكند، ديگر آن شريعت، خاتم نخواهد بود. از اين گذشته چنين حكمي اختصاص به وي ندارد. در زمان نزول وي، حضرت مهدي (عج) نيز به شريعت خاتم حكم مي‌كند؛ چنان كه اميرمؤمنان (ع) نيز همين گونه بود. دليل و شاهد ديگر وي نيز كه دريافت شريعت از طريق وحي با استمداد از روح حضرت ختمي مرتبت (ص) بود، اختصاص به حضرت عيسي (ع) ندارد، بلكه هر يك از امامان منصوص همين گونه بودند؛ به همين سبب است كه آنان را «مختلف الملائكة» (مجلسي، 23/245) خوانده‌اند. از اين گذشته، چرا اگر امير مؤمنان (ع) خاتم ولايت مطلقه باشد، نشان بزرگي و شرافت حضرت خاتم (ص) نباشد بلكه چنان كه خواهيم گفت شرافت امير مؤمنان (ع) با هيچ كس جز حضرت ختمي مرتبت (ص) قابل مقايسه نيست.
    همچنين اثبات اين كه حضرت عيسي (ع) برترين فرد امت حضرت خاتم (ص) است، نياز به دليل دارد؛ كه چنين دليلي نه در گفته‌هاي شيخ وجود دارد و نه در جاي ديگر؛ ولي برتري اميرمؤمنان (ع) هم در اخبار مورد وفاق فريقين بسيار است و هم در گفته‌هاي اهل معرفت به وفور وجود دارد.[1]
    تنها دليل شيخ بر برتري و ختم ولايت حضرت عيسي (ع) فضيلت نبوت اوست. به اعتقاد وي اگر نبوت، رسالت و ولايت در يك شخص باشد، ولايت او از نبوتش و نبوتش بر رسالتش برتر است ولي اگر در اشخاص متعدد باشد يا ولايت يكي از اوليا با نبوت يكي از انبيا سنجيده شود، چنين نيست. به عبارت ديگر، اگر چه ولايت، برتر از نبوت و نبوت برتر از رسالت است، اما وليّ برتر از نبيّ و نبيّ برتر از رسول نيست.
    سيّد اين ديدگاه را در مقدمات كتاب نص النصوص آورده است و به نظر مي‌رسد كه آن را تأييد كرده است ولي آراء وي در همين كتاب و نيز در ديگر آثارش نشان دهندة اين است كه وي نقدي عميق و دقيق بر اين ديدگاه دارد؛ زيرا به گفتة وي، ولايت باطن و حقيقت خلق است (المقدمات، 386 ـ 389). اطلاع بر حقايق معارف الهي از طريق علم و بيان، نبوت است و از طريق كشف و عيان و ذوق و وجدان، رسالت، ولي ولايت دست‌يابي به معرفت ذات و اسماء و صفات از طريق هويت و ذات است.
    نبوت و رسالت با ولايت، دو تفاوت مهم دارند. يكي عمق معرفت آن دو، بدين سبب كه معرفت ولايت به اسماء و صفات و ذات تعلق گرفته است ولي معرفتِ نبوت و رسالت به مظاهرِ اسماء و صفات و ذات. تفاوت ديگر در شيوة كسب اين معرفت است. معرفت نبوت و رسالت از طريق عقل و علم و كشف است؛ ولي معرفت ولايت از طريق ذات و فراتر از عقل و كشف و وجدان است (آملي، همان، 389). معرفت نبوت و رسالت با واسطه است، ولي معرفت ولايت از طريق انطواي ذات وليّ در ذات حق تعالي و انطواي كثرت وي در وحدت اوست.
    نقد ديگري كه بر ديدگاه شيخ وارد است و با گفته‌هاي ديگر وي نيز سازگار است، اين است كه نبوت و رسالت، از مظاهر اسماي ظاهرِ حق تعالي و ولايت از مظاهر اسماي باطنِ اوست و چون اسماي ظاهر، خود از مظاهر اسماي باطن به شمار مي‌رود، از اين رو ولايت در رديف اسماي ظاهر و در نتيجه همتاي نبوت و رسالت نيست، بلكه محيط بر آن دو است و به همين دليل است كه «علماي امت حضرت ختمي مرتبت از انبياي بني‌اسرائيل برترند.» (شيباني، 4/77). با آن كه علماي اين امت، فاقد نبوت و رسالتند و اين جز برتري ولايت آنان يا برخورداري آنان از ولايت حضرت ختمي مرتبت (ص) دليلي ندارد و يكي از جهاتي كه حضرت موسي (ع) كه از رسولان اولوالعزم است مأمور به آموختن علم از حضرت خضر (ع) مي‌شود با آن كه حضرت موسي نبيّ و رسول است ولي حضرت خضر چنين نيست، همين احاطة ولايت حضرت خضر بر ولايت حضرت موسي است.
    نقد ديگر بر سخنان شيخ اين است كه همان گونه كه بسياري از عارفان تصريح كرده‌اند، رسالت و نبوت، زمانمندند و در نتيجه، هم قلمرو زماني آنها محدود و پايان‌پذير است و هم حوزة مكاني آن؛ ولي ولايت زمانمند نيست؛ بلكه بر زمان و مكان احاطه دارد (آملي، 390؛ ابن عربي، 1/62). از اين رو نبوت و رسالت از مظاهر ولايت مقيّده‌اند و ولايت مقيّده پرتوي از ولايت مطلقه است. بنابراين نه ولايت مطلقه را مي‌توان با چيزي مقايسه كرد و نه افزوده شدن كمالي مانند ولايت مقيّده يا نبوت و رسالت كه از مظاهر آن است، ممكن است و نه بر كمال و فضيلت آن مي‌افزايد؛ زيرا آنچه كه بر حسب ظاهر بر ولايت مطلقه افزوده شده است، در واقع مرتبه‌اي از مراتب خود ولايت مطلقه است؛ نه چيزي عارض بر آن، به تعبير ديگر، ولايت مطلقه در چنان كمال و غنا و استغنا و انبساطي است كه نه چيزي از آن كاسته مي‌شود و نه چيزي بر آن افزوده مي‌شود. اگر چنين نبود، با توحيد مقايسه نمي‌شد و حال آن كه بزرگان اهل معرفت آن را ظاهر توحيد و توحيد را باطن آن دانسته‌اند. همان نسبتي كه ولايت با توحيد دارد، نبوت و رسالت نيز با ولايت دارد؛ همان گونه كه توحيد، باطن ولايت است، ولايت نيز باطن نبوت و رسالت است. به همين سبب است كه «انبيا علم خود را از مشكات رسول خاتم و از طريق وليّ خاتم مي‌گيرند.» (قيصري، 108).
    علاوه بر آنچه گفته شد سيد ديدگاه شيخ را از سه راه مورد انتقاد قرار مي‌دهد و بطلان آن را آشكار مي‌سازد. به اعتقاد وي، ديدگاه شيخ بر خلاف عقل و نقل و كشف است.
    ...


    هُوَ الأَوَّلُ وَ الآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْبَاطِن...(الحدید، 3.)

    وبلاگ من




  11. صلوات ها 3


  12. #6

    عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,578
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    61
    آپلود
    31
    گالری
    0
    صلوات
    9349



    بررسي ديدگاه شيخ با توجه به نقل

    1 ـ ديدگاه شيخ فاقد هر گونه دليل نقلي است، نه تنها هيچ نصّي آن را تأييد نمي‌كند، بلكه آيات و روايات متعددي، بر خلاف آن دلالت مي‌كنند. روايات متعددي كه شيخ نيز آنها را نقل كرده است وجود دارد كه دلالت مي‌كند بر اين كه حضرت عيسي (ع) پس از فرود آمدن در عصر حضرت مهدي (عج) پيرو آن حضرت خواهد بود. اين نكته مورد توجه بزرگان از اهل معرفت بوده و هست و شيخ نيز كه حضرت عيسي (ع) را ختم ولايت مطلقه مي‌داند، تصريح كرده است كه حكمت فرود آمدن حضرت عيسي (ع) در عصر حضرت مهدي (عج) به نظر اهل الله اين است كه كمال ولايت حضرت عيسي (ع) بر حضور او نزد حضرت مهدي (عج) و برخورداري از بركات و عنايات آن حضرت متوقف است. بنابراين مي‌توان پرسيد: حضرت مهدي (ع) يا كاملتر از حضرت عيسي (ع) است يا مساوي و يا ناقصتر از او. اگر مساوي يا ناقصتر باشد نمي‌توان سبب كمال يافتن ولايت حضرت عيسي (ع) باشد و چگونه ممكن است خداي حكيم، خاتم ولايت مطلقه را كه به گفتة ابن عربي و ديگران، «چراغي است كه همة انوار قدسية انبيا و اوليا برگرفته از اوست» (قيصري، همان) به اطاعت از كسي كه در كمال پايين‌تر از اوست فرمان دهد؟ و اين اطاعت نيز سبب كمال او شود؟ مهمتر اين كه، در عين حال كه حضرت عيسي (ع) براي دست‌يابي به كمال ولايت خود به حضرت مهدي (عج) نيازمند است، حضرت مهدي (عج) هيچ گونه نيازي به او ندارد (آملي، 419). پس حضرت مهدي (عج) از حضرت عيسي (ع) كاملتر است و از آن جا كه به گفتة سيّد حضرت مهدي (عج) قطره‌اي از درياي بي‌كرانة وجود اميرمؤمنان (ع) است، پس حضرت عيسي (ع) قابل سنجش با آن حضرت نيست، از اين رو نه تنها خاتم ولايت مطلقه نيست، بلكه خاتم ولايت مقيّده هم نيست.
    2 ـ آيات و روايات بسياري بر ختم ولايت اميرمؤمنان (ع) دلالت دارد كه سيد به تفصيل به آنها پرداخته است (آملي، المقدمات، 405 ـ 456). كه بيان آن در گنجايش اين مقاله نيست.
    ...


    هُوَ الأَوَّلُ وَ الآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْبَاطِن...(الحدید، 3.)

    وبلاگ من




  13. صلوات ها 3


  14. #7

    عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,578
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    61
    آپلود
    31
    گالری
    0
    صلوات
    9349



    شواهدي از سخنان ابن عربي بر ولايت مطلقه حضرت علي (ع)

    1 ـ شيخ بر اين باور است كه نبوت مطلقه و ولايت مطلقه به حقيقت يگانه‌اي تعلق دارد كه همان حقيقت محمديّه است و حقيقت محمديّه بر حسب ظاهر، نبوت مطلقه است و به حسب باطن، ولايت مطلقه، و نيز مي‌گويد: همان گونه كه خاتم انبيا فرمود: كنت نبياً و آدم بين الماء و الطين، خاتم اولياء نيز فرمود: كنت ولياً و آدم بين الماء و الطين. اين نشان دهندة ختم ولايت مطلقه است. در ميان اهل معرفت، تنها كسي كه اين روايت را گفتة حضرت عيسي (ع) مي‌داند، ابن عربي است و حال آن كه به اتفاق كمل از عرفا، اين سخن از اميرمؤمنان (ع) است و بدين دليل، او خاتم ولايت است.
    2 ـ به گفتة ابن عربي، همة انبيا و اوليا زير پرچم رسول خدا (ص) قرار دارند چنان كه رسول خدا (ص) فرمود: «آدم و پس از او در قيامت زير پرچم من هستند» (فيض كاشاني، 456) و از آن جا كه «پرچم رسول خدا، لواء حمد در دست علي بن ابي‌طالب (ع) است» (اخطب خوارزمي، 200) پس او خاتم ولايت مطلقه است (آملي، المقدمات، 443).
    3 ـ شيخ با اين كه حضرت عيسي (ع) را خاتم ولايت مطلقه مي‌داند، قرب اميرمؤمنان (ع) به حضرت رسول (ص) را چنان مي‌داند كه در انحصار ولايت به آن حضرت نمي‌توان ترديد روا داشت. وي در ضمن بيان چگونگي آفرينش و تجليّات الهي و با اشاره به حديث گنج نهان، مرتبة نخست آفرينش عالم هستي را «هباء» و نتيجة تجلّي وي بر آن را هيولاي كل مي‌داند. هيولاي كل حقيقتي است كه قوّه و استعداد مجموعة عالم در آن است و هر موجودي به اندازة استعداد خود، فيض وجود را از او دريافت مي‌كند. قويترين و تامترين و در عين حال نزديكترين استعداد و قوه در هباء، حقيقت حضرت محمد (ص) بود؛ از اين رو، او سرور همة عالم و نخستين ظهور وجود در عالم تعيّن و كثرت است و نزديكترين مردم به آن حضرت، علي بن ابي‌طالب است كه اسرار همة انبيا است (ابن عربي، 1/119). به تعبير سيد اين سخن ابن عربي برهان قاطعي است بر انحصار ختم ولايت مطلقه به حضرت علي بن ابي طالب (ع)؛ زيرا ملاك اصلي ختم ولايت، قرب معنوي به خاتم پيامبران (ص) است. روايات متعددي به اين قرب منحصر به فرد، تصريح كرده‌اند. اطلاق عبارت «و اقرب الناس اليه علي ابن ابي‌طالب، امام العالمين و سرّ الانبياء اجمعين» (ابن عربي، همان) هم شامل قرب صوري است و هم قرب معنوي يعني هم شهادي و هم غيبي. قرب او به آن حضرت همانند ندارد بنابراين ولايت او نيز همانند ندارد (قمشه‌اي، 10 ـ 11).
    4 ـ وي پيامبران اولوالعزم (غير از خاتم انبيا) را اهل توحيد اسمايي و آن حضرت و وارثان او را مخصوص به توحيد ذاتي مي‌داند (آشتياني، شرح مقدمه قيصري، 916 ـ 917) و آن جا كه توحيد ذاتي محيط بر توحيد اسمايي است، موحّد به توحيد ذاتي نيز محيط بر موحّد به توحيد اسمايي است پس خاتم ولايت مطلقه، مخصوص به وارثان آن حضرت است نه حضرت عيسي (ع).
    5 ـ به گفتة شيخ روز قيامت مقام و منزلت كمترين خليفه از خلفاي پيامبر(ص) ما در نزد خدا از مقام و منزلت بزرگترين پيامبران برتر و والاتر است؛ زيرا خليفة هر پيامبري با همان پيامبر تناسب دارد و چون پيامبر (ص) ما از همة پيامبران برتر است، مقام و منزلت خلفاي او نيز همين گونه است (آملي، 443). شكي نيست كه در دنيا نيز همين گونه است؛ زيرا مراتب اخروي، ثمرة استعداد و عمل دنيايي است، پس خلفاي پيامبر (ص) در دنيا و آخرت بر همة پيامبران برتري دارند. اين سخن دليلي بر برتري اميرمومنان (ع) بر ساير انبيا و خلفاست، مگر آن كه شيخ، اميرمؤمنان (ع) را خليفة پيامبر خدا (ص) نداند!!
    6 ـ ابن عربي تصريح مي‌كند كه همة انبيا و رسولان حتي پيامبر ما، ولايت خويش را از خاتم اوليا مي‌گيرند (آملي، 444). پيامد آن اين است كه اگر خاتم اوليا حضرت عيسي (ع) باشد، وي بايد بر همة انبيا برتر باشد و حال آن كه چنين نيست؛ زيرا حضرت ابراهيم (ع) بزرگتر و برتر از اوست تا چه رسد به خاتم پيامبران (ص) كه از همة عالم برتر است. ولي اگر خاتم اوليا اميرمؤمنان (ع) باشد، اگر چه همين پيامد را دارد، ولي اشكالي بر آن وارد نمي‌شود؛ بدين دليل كه ولايت علي (ع) از جانب پيامبر (ع) است، زيرا او باطن آن حضرت است و به همين جهت او خاتم اولياست. شاهد بر اين مطلب اين است كه شيخ مي‌گويد: «خاتم اوليا، حسنه‌اي از حسنات خاتم انبيا و وارثي از وارثان اوست» (قيصري، 113)، زيرا او از ظهورات و شؤونات خاتم انبياست، چنان كه اميرمؤمنان فرمود: «أنا عبد من عبيد محمد (مجلسي، 3/283) و عبد الشيء من ظهوراته و شئوناته كما أنّ عبادالله من الملك و الملكوت، شئوناته و ظهوراته و الربوبية و العبودية لا يتحقق و لا يمكن أن يكون إلاّ بالظاهرية و المظهرية» (قمشه‌اي، 14). و نيز امام صادق فرمود: العبودية جوهرة كنهها الربوبية (امام صادق، مصباح الشريعه، باب 100) و عيسي (ع) چنين نيست؛ زيرا نه وارث صوري رسول خدا (ص) است و نه وارث معنوي اوست؛ بنابراين اميرمؤمنان (ع) خاتم ولايت مطلقه است (آملي، المقدمات، 444).
    7 ـ فرود آمدن حضرت عيسي (ع) و اقتدا به حضرت مهدي (عج) و پيروي از او كه به تعبير سيد قطره‌اي از درياي بي‌كران امير مؤمنان (ع) است دليلي بر نادرستي مقايسة حضرت عيسي (ع) و امير مؤمنان (ع) و نفي ختم ولايت مطلقه از اوست.
    8 ـ به گفتة شيخ، خداي متعال نخست روح نبي مطلق (محمد) و سپس روح ولي مطلق (علي)، آن گاه انبيا و رسولان را آفريد (همو، 420) و چون عيسي (ع) يكي از انبيا و رسولان است، پس آفرينش او در رديف ساير پيامبران است. از سخن شيخ مي‌توان فهميد كه قرب معنوي حقيقي علي (ع) ازلي و ويژة آن حضرت است، از اين رو به ختم ولايت سزاوارتر است (همو، 420).
    9 ـ به گفتة ابن عربي، علي (ع) «امام العالمين» است (ابن عربي، 1/119). و چون عيسي از عالمين است پس او امام عيسي است و به حكم تقدم امام بر مأموم، علي (ع) بر او مقدم است.
    10 ـ به گفتة وي، علي (ع) «سر الانبياء اجمعين» (همان) است و چون سرّ انبيا ولايت آنهاست و عيسي (ع) يكي از انبياست، پس علي (ع) در باطن همة انبيا و از جمله عيسي (ع) حضور دارد و ولايت مطلقة او در همه ولايتهاي مقيّده ساري است و ولايتهاي مقيّده، شؤون و ظهورات ولايت اوست. بنابراين، همان گونه كه هر مقيّدي، كمال خود را از مطلق مي‌گيرد عيسي (ع) و ديگر اوليا ولايت خود را از او مي‌گيرند. اشعار منسوب به ملاي رومي نيز ناظر به همين معناست (قمشه‌اي 11).
    11 ـ هر چه مظهر به ظاهر نزديكتر باشد تامتر است و كسي از اميرمؤمنان (ع) به حضرت ختمي مرتبت نزديكتر نيست، چون به تعبير قرآن وي جان آن حضرت است (آل عمران، 61) و چيزي از جان چيزي به خودش نزديكتر نيست (قمشه‌اي، 13).
    12 ـ وي در شب معراج با حضرت ختمي مرتبت بود و بر اسرار وي مطلع بود: حيث اخبره به قبل ان يخبر من نفسه (قمشه‌اي، 14).
    ...


    هُوَ الأَوَّلُ وَ الآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْبَاطِن...(الحدید، 3.)

    وبلاگ من




  15. صلوات ها 3


  16. #8

    عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,578
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    61
    آپلود
    31
    گالری
    0
    صلوات
    9349



    ختم ولايت مطلقه امير مؤمنان (ع) در سخنان بزرگان از عرفا

    1 ـ مؤيد الدين جندي اولين شارح فصوص الحكم، ولايت مطلقه و ختم آن را ويژة امير مؤمنان (ع) دانسته، او را آدم الاولياء مي‌خواند. به نظر وي، از آن جا كه صورت آدم (ع) ظهورِ احديتِ جمعِ كمالات اسماييِ است، ظهورِ بخششِ جوديِ امتنانيِ وحدانيِ جمعي، به واسطة او و از او، پديد آمده است. نخستين تعيّن اسمي در مرتبة جمعيِ انساني پس از مرتبة فيض، در شيث و تجليات تنزيهي، در نوح، آن گاه مرتبة تقديس و تنزه و طهارت بالفعل، در ادريس، آن گاه حقايق نبوي، پس از تعيّن آن و ظهور وحداني همة كمالات، در ابراهيم و امامت در فرزندان او، آن گاه حقايق نبوي از طريق ظهور مرتبة جمع باطني پس از سليمان تا عيسي تجلي يافت تا آن كه كمال دعوت باطني در آن به ظهور رسيد، آن گاه اين امر در مرتبة جمعي در مرتبة باطن و ولايت با آدم الاوليا آغاز شد. آدم الاوليا نخستين كسي است كه در ولايت ارثي از نبوت ختميت محمديه، دوم ندارد و او علي بن ابي طالب (ع) است؛ از اين رو حقايقِ جمعيِ كمالي به صورت احديتِ جمعي در مظهرِ كمالاتِ انسانيِ احمديِ جمعي كه اولياء ورثه محمدية الهيه هستند، ظهور يافت تا آن كه ولايت به عيسي بن مريم ختم شد (آملي، المقدمات، 460 ـ 465).
    شارح فصوص، ظهور ولايت موروثي را در كسي مي‌داند كه دوم ندارد و او آدم الاولياء علي بن ابي طالب (ع) است و در عين حال، ختم آن را در عيسي (ع) مي‌داند. از اين رو بايد سخن وي تبيين گردد. سيد ختم ولايت در سخن جندي را كه به عيسي (ع) اختصاص داده شده است، ولايت عامه و در حقيقت او را خاتم نبوت عامه (يعني نبوت مقيّد انبيا) مي‌داند. شيث نخستين مظهر اين ولايت و عيسي خاتم اين ولايت است و اين همان چيزي است كه بسياري از بزرگان عرفا گفته‌اند نه آن چيزي كه ابن عربي گفته است (آملي، همان، 466). تصريح جندي بر اين كه علي بن ابي طالب (ع) در ولايت، دوم ندارد اشاره به ختم ولايت اوست و نيز انحصار ولايت موروثي كه همان ولايت حضرت ختمي مرتبت (ص) است، گواه بر امر است.
    2 ـ شيخ اعظم ابن فارض مصري در چكامة تائيه خود چنين سروده است:
    لا تـقـربـوا مـال اليتيـم اشـارة لكّف يـد صـدّت لـه اذا تصّـدت
    و ما نال شيئاً منه غيري سوي فتي علي قدمي، في القبض و البسط ما فتي
    سعيد الدين فرغاني بيت نخست را اشاره به منع از رسيدن به بحر رؤيت مي‌داند، بدين دليل كه چنين رؤيتي بر اتحاد بصر با بصيرت و يگانگي نظر دل با نظر ظاهر از طريق غلبة حكم مقام احديتِ جمع توقف دارد كه ويژة حضرت ختمي مرتبت است.
    وي در شرح بيت دوم مي‌نويسد: «كسي كه در حال قبضِ حجابيّت و مجاهدة سلوك، از شريعت من، قدم او هيچ تجاوز نكرد و در حال بسطِ كشف و شهود، هر چه مخالفت شرع نمود، رد كرد و به آن اصلاً التفات ننمود، آن جوانمرد از اين ذوق مگر اثري بيابد. و از اين جوانمرد، صاحب قدم به مقام تمكيني حقيقي را مي‌خواهد كه در وقت تلوين، هيچ از جاي نرفته باشد و سخن مخالف شرع نگفته. و لفظ فتي (جوانمرد) دلالت مي‌كند كه علي (ع) را مي‌خواهد.» (فرغاني، 284 ـ 285).
    به نظر ابن فارض، مقام رؤيت بصري كه متّحد با بصيرت است. اختصاص به حبيب خدا (ص) و آن در يگانة جمال و جلال احمدي دارد و به هيچ يك از انبيا و اوليا نمي‌رسد؛ مگر آن كه محيط بر انبيا و اوليا و در قبض و بسط همچون حبيب خدا (ص) باشد و او كسي جز«جوانمرد» نيست. و فرغاني، تصريح مي‌كند كه آن جوانمرد علي (ع) است. پيداست كسي كه در مقام رؤيت و قبض و بسط و ظهور جمال و جلال، چون حضرت ختمي مرتبت (ص) باشد نه تنها به ختم ولايت اولويت دارد، بلكه غير از او، شايسته اين مقام نيست و اين مقام ويژة اوست. علت اختصاص آن حضرت به مقام رؤيت كه از مقامهاي ويژة حضرت ختمي مرتبت است، اين است كه وي به مقام تجلّيِ ذاتي متفرّد و مختّص گشته است و در مقام تمكين و استقامت با حضرت ختمي مرتبت، متّحد شده است و احدي از اوليا و كمِّل از عرفا به مقام وي نرسيده‌اند.
    به گفتة سيد، عرفاي بزرگ مانند جنيد بغدادي، شبلي، معروف كرخي، بايزيد بسطامي و ديگران نيز، به ختم ولايت مطلقة علي (ع) تصريح كرده‌اند (آملي، المقدمات، 460).
    ...


    هُوَ الأَوَّلُ وَ الآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْبَاطِن...(الحدید، 3.)

    وبلاگ من




  17. صلوات ها 3


  18. #9

    عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,578
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    61
    آپلود
    31
    گالری
    0
    صلوات
    9349



    اثبات ختم ولايت اميرمؤمنان (ع) از طريق عقل

    1 ـ خاتم ولايت مطلقه بايد مانند خاتم نبوت مطلقه، از همة خلق به خدا آگاهتر باشد و به تعبير ابن عربي، كاملي كه به ارادة الهي، قطب عالم و خليفة الله در خلق باشد، در نزول به عالم عناصر، همة خلق و مراتب آنها را، كه فروتر از او هستند، تا روز قيامت مشاهده كند (آملي، جامع الاسرار، 842). شكي نيست كه جز اميرمؤمنان (ع) كسي داراي چنين احاطة علمي و شهودي نيست و به يقين او عيسي (ع) نيست؛ زيرا چنان كه گفته شد، او به فرزندي از فرزندان علي (ع) و خليفه‌اي از خلفاي او نيازمند است. از اين رو با علي (ع) برابر يا برتر نيست (همان). از اين گذشته او به علوم قرآن و اسرار پيامبر (ص) آگاه بود ولي عيسي (ع) به انجيل آگاه بود. هم قرآن بزرگتر و جامعتر از انجيل است و هم اسرار حضرت ختمي مرتبت (ص) از اسرار عيسي (ع) بزرگتر و ژرفتر است پس آگاهي علي (ع) از دانش عيسي (ع) كاملتر، گسترده‌تر و ژرفتر ست، چنان كه خود فرمود: «اگر بساط داوري برايم گسترده شود، براي پيروان تورات، با تورات، براي پيروان انجيل، با انجيل، براي پيروان زبور، با زبور و براي پيروان فرقان، با فرقان داوري خواهم كرد.» (بصائر الدرجات، 134).
    به تعبير ديگر، خاتم ولايت كسي است كه به هر امر ممكني آگاه باشد و حقيقت اشيا را آن گونه كه هست، مشاهده كند و شكي نيست كه علي (ع) اين ويژگي را داشته، چنان كه خود فرمود: «اگر پرده برداشته شود بر يقين من افزوده نمي‌شود» (آمدي، 5/108) و نيز: «مرا از فروترِ عرش بپرسيد به يقين كه من به راههاي آسماني آگاهتر از راههاي زمين هستم» (آملي، جامع الاسرار، 833) و نيز: «به خدا قسم اگر بخواهم همة امور نهان شما را از گذشته و حال و آينده، برايتان بگويم، مي‌توانم ولي مي‌ترسم كه به كفرگراييد.» (نوري، 19/492). اينها نشان از احاطة شهودي آن حضرت صاحبِ سرّ، حاملِ علم، وارثِ حقايق و دقايق، آگاهِ به عيان و نهان حضرت ختمي مرتبت بود، چنان كه خود فرمود: «به خدا قسم هيچ آيه‌اي در شب يا روز، در خشكي يا دريا، در بيابان يا كوهستان فرود نيامد، مگر آن كه مي‌دانم در چه زماني، در چه موضوعي و دربارة چه كسي فرود آمده است؛ از حقيقت آن پرسيدم و به مغز آن دست يافتم.» (مجلسي، 92/103). و نيز: «از رسول خدا هزار باب از علم آموختم كه از هر بابي هزار باب، گشوده شد.» (مجلسي، 26/29). و رسول خدا (ص) فرمود: «من شهر علمم و علي در آن است؛ پس هر كه مي‌خواهد به اين شهر درآيد، از در آن درآيد.» (اخطب خوارزمي، 80 ـ 85).
    2 ـ امير مؤمنان (ع) به حكم كتاب و سنت، جان حضرت ختمي مرتبت (ص) است. قرآن از اين امر به «انفسنا» (آل عمران، 61) تعبير كرده است و حضرت ختمي مرتبت به علي (ع) فرمود: جان تو جان من، خون تو خون و گوشت تو گوشت من است (طبري، 1/78) و از آن جا كه آن حضرت، از همة انبيا برتر و والاتر است علي (ع) كه مساوي اوست نيز از همة انبيا برتر و والاتر است (آملي، جامع الاسرار، همان).
    3 ـ اختصاص ختم ولايت مطلقه به عيسي (ع) يا به دليل نسبت معنوي او به خاتم پيامبران (ص) است يا به علت نسبت صوري او به آن حضرت. هر كدام از اين دو جهت كه در ختم ولايت مؤثر باشد، علي (ع) به اين مقام سزاوارتر از عيسي (ع) است؛ زيرا نسبت معنوي علي (ع) با آن حضرت بر همگان آشكار است و روايات بدان تصريح دارند. و نيز معلوم است كه در اين نسبت هيچ كس همتاي او نيست (آملي، همان). چنان كه شيخ نيز بدان تصريح كرده است و او را نزديكترين كس به خاتم پيامبران (ص) دانسته و وي را اسرار همة انبيا معرفي كرده است (ابن عربي، 1/119). نسبت صوري علي (ع) نيز با آن حضرت همين گونه است، و بر كسي پوشيده نيست.
    4 ـ اختصاص ختم ولايت مطلقه به عيسي (ع) نه تنها دليل ندارد بلكه دليل بر خلاف آن وجود دارد؛ زيرا چنان كه اهل معرفت و نيز ابن عربي گفته‌اند، خاتم ولايت، حسنه‌اي از حسنات خاتم پيامبران (ص) است و شكي نيست كه عيسي (ع) چنين نيست؛ زيرا حسنه به تعبير عرفا به معني درجه يا مظهر است. عيسي (ع) در صورتي مظهر حضرت رسول (ص) است كه حقيقت آن دو، يكي باشد و تفاوت آن دو تنها در ظهور و بطون باشد و حال آن كه چنين چيزي قابل اثبات نيست ولي اين امر در مورد علي (ع) از طريق عقل و نقل و كشف اثبات‌پذير است (آملي، جامع الاسرار، 830).
    5 ـ مقام هر پيامبري با مقام كتاب او تناسب دارد؛ بلكه مقام هر پيامبري در ضمن مقام كتاب او، منطوي است؛ از اين رو مقام حضرت عيسي (ع) به اندازة انجيل است و منزلت ختمي مرتبت (ص) به اندازة قرآن. انجيل و صاحب آن كجا و قرآن و صاحب آن كجا؟ كسي كه به حقيقت قرآن دست يافته باشد، بي‌همتاست، و پس از قرآن، كسي چون او نيست پس او به ختم ولايت سزاوارتر است؛ بلكه چنين مقامي غير او را نشايد. شكي نيست كه علي (ع) به حقيقت قرآن دست يافته بلكه خود حقيقت آن است، چنان كه فرمود: «به خدا قسم اگر بخواهم، دربارة باي بسم‌الله چنان گويم كه هفتاد شتر از حمل آن ناتوان باشد» (برسي، 79) كسي كه دربارة يك حرف قرآن چنين آگاهي داشته باشد، دربارة سوره‌ها و تمام قرآن چه مي‌داند؟ و كسي كه به قرآن چنين احاطه داشته باشد، بر همة علوم اولين و آخرين احاطه دارد؛ چنان كه رسول خدا (ص) فرمود: «هر كه علوم اولين و آخرين خواهد به قرآن بپردازد.» (محمدتقي مجلسي، 5/464).
    ...


    هُوَ الأَوَّلُ وَ الآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْبَاطِن...(الحدید، 3.)

    وبلاگ من




  19. صلوات ها 2


  20. #10

    عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,578
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    61
    آپلود
    31
    گالری
    0
    صلوات
    9349



    استناد علم و خرقة عرفا به اميرمؤمنان (ع)

    استناد علوم رسمي و كسبي مانند فصاحت، بلاغت، تفسير، حديث، فقه، كلام، حكمت به آن حضرت امري است كه ديگران نيز آن را بازگو كرده‌اند (ابن ابي الحديد، 5 ـ 7). بنابراين در اين نوشتار بدان پرداخته نمي‌شود و تنها اقتباس علوم تصوف، جوانمردي و خرقة اهل رياضت از آن حضرت را به اختصار نقل مي‌كنيم. مشایخ عرفا سه سند مشهور و يك سند غير مشهور براي خرقة صوري و معنوي خود ارائه كرده‌اند كه همه به اميرمؤمنان (ع) مي‌رسد؛ اين چهار سند عبارت است از:
    1 ـ سند خرقة شيخ اعظم سعد الدين حمويّه. وي خرقه‌اش را از ابو علي فارمدي، او از ابوالقاسم كركّاني، او از عثمان مغربي، او از ابو عمر زجّاجي، او از سيد الطايفه جنيد بغدادي، او از سري سقطي، او از معروف كرخي گرفته است و خرقة معروف كرخي دو سند دارد، 1 ـ او از علي بن موسي الرضا، او از موسي الكاظم، او از جعفر الصادق، او از محمد الباقر، او از زين العابدين، او از حسين بن علي، او از امير مؤمنان و او از خاتم انبيا گرفته است. 2 ـ او از داود طايي، او از حبيب عجمي، او از حسن بصري و او از اميرمؤمنان و او از خاتم انبيا گرفته است (آملي، المقدمات، 502 ـ 503).
    2 ـ سند خرقة شيخ اعظم شهاب الدين سهروردي. وي خرقه‌اش را از ضياءالدين عبدالقاهر سهروردي، او از وحيدالدين عمويّه، او از فرج زركاني، او از ابوالعباس نهاوندي، او از محمد بن خفيف، او از جنيد، او از سري سقطي، او از معروف كرخي و او از علي بن موسي الرضا و او از پدرش … دريافت كرده است (آملي، همان، 504).
    3 ـ سند خرقة ابي بكر سمناني. وي خرقه و ذكرش را از شمس الدين محمد بن علي اصفهاني، او از محمد بن ابي بكر اسفرايني، و او از سعيد بن مطهر بادرزي، او از نجم‌الدين خيوقي، او از اسماعيل قيصري، او از شيخ مانيكل، او از شيخ داود خادم الفقرا، او از ابوالعباس بن ادريس، او از ابوالقاسم بن رمضان، او از ابو ايوب طبري، او از عبدالله بن عثمان، از از ابو يعقوب مهرخودي، او از ابو يعقوب سوسني، او از عبدالواحد بن زيد، او از كميل بن زياد نخعي و او از امام معصوم اميرمؤمنان علي (ع) و ايشان از رسول خدا (ص) گرفته است (آملي، همان، 505).
    4 ـ سند خرقة نجم الدين تفليسي. وي خرقه را از جمال الدين ابو حامد، او از سه تن از مشايخ يعني شهاب الدين سهروردي و صدر الدين جويني و فخرالدين فارسي گرفته است و فخرالدين فارسي از ابوالفتح بيضاوي، او از ابن شهريار كازروني، او از ابو محمد اكار، او از محمد بن خفيف، او از جنيد و جعفر حذّاء، او از ابو عمرو اصطخري، او از ابو تراب بلخي، او از موسي بن زيد داعي، او از اويس قرني، او از اميرمؤمنان علي بن ابي‌طالب (ع) گرفته است (آملي، همان، 508).
    بزرگان صوفيه خرقة خود را (خواه صوري و خواه معنوي) از طريق ياران اميرمؤمنان (ع) به آن حضرت نسبت مي‌دهند، نه به غير از او از انبيا و اوليا. و نيز اعتبار خرقه و ذكر و علوم خويش را به سبب همين نسبت مي‌دانند و اين خود شاهد برتري اميرمؤمنان (ع) بر ساير انبيا و اولياست و نيز تأييدي است بر احاطة ولايت او بر ولايت ديگر اوليا.

    اثبات ختم ولايت مطلقة اميرمؤمنان (ع) از طريق كشف

    سيّد تصريح مي‌كند كه «اگر ابن عربي از طريق كشف به ختم ولايت عيسي (ع) دست يافته است، ديگران نيز از طريق كشف به ختم ولايت اميرمؤمنان (ع) دست يافته‌اند.» (آملي، همان، 511). آن گاه نمونه‌هايي از مكاشفات خود را بيان مي‌كند و مي‌نويسد: اگر اعتبار كشف به نقل است، دلايل نقلي بر ختم ولايت اميرمؤمنان (ع) تام و كامل است و اگر به عقل است، دلايل عقلي آن نيز تمامتر و كاملتر است و اگر به خاطر خود كشف است آن هم به دليل موافقت با عقل و نقل، درست‌تر است. از اين گذشته، كشف شيخ در مقابل كشف بسياري ارباب مكاشفه قرار دارد؛ چنان كه صحابه مانند سلمان و ابوذر و مقداد و بزرگان از عرفا مانند جنيد، شبلي، حمويّه، قونوي و خجندي در اين مسأله با او مخالفند و به خاطر سخنان شيخ نمي‌توان از نظر اين بزرگان دست برداشت (آملي، همان، 512). از اينها گذشته شيخ بر ختم ولايت عيسي (ع) مكاشفه هم ندارد و اگر داشت به آن اشاره مي‌كرد؛ چنان كه در موارد لازم به كمتر از آن (رؤيا) نيز اشاره كرده است.
    ...

    ویرایش توسط seyedziya : ۱۳۸۹/۰۲/۲۷ در ساعت ۱۰:۲۲

    هُوَ الأَوَّلُ وَ الآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْبَاطِن...(الحدید، 3.)

    وبلاگ من




  21. صلوات ها 3


صفحه 1 از 3 123 آخرین

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

کاربرانی که این موضوع را مشاهده کرده اند: 0

هیچ کاربری در لیست وجود ندارد.

اشتراک گذاری

اشتراک گذاری

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
^

ورود

ورود