جهت مشاهده مطالب کارشناسان و کاربران در این موضوع کلیک کنید   

موضوع: آیه«عبس و تولى» در مورد کیست؟ اگر در مورد پیامبر است، آیا با مقام عصمت ایشان منافات ندارد؟

  1. #1

    عضویت
    جنسیت فروردين ۱۳۸۹
    نوشته
    10,905
    حضور
    84 روز 15 ساعت 11 دقیقه
    دریافت
    7
    آپلود
    0
    گالری
    18
    صلوات
    40518

    پرسش آیه«عبس و تولى» در مورد کیست؟ اگر در مورد پیامبر است، آیا با مقام عصمت ایشان منافات ندارد؟




    آیه"عبس و تولى" در مورد کیست؟ اگر در مورد پیامبر است، آیا مقام عصمت ایشان ناسازگارى ندارد؟


    در بین مفسران شیعه، در مورد این که چه کسى در این آیات مورد عتاب قرار گرفته است، اختلاف وجود دارد. بعضى از مفسران قائلند در مورد پیامبر اسلام‏صلى الله وعلیه وآله وارد شده است و برخى دیگر مى‏گویندشان نزول آن درباره مردى از "بنى‏امیه" مى‏باشد که نزد پیامبرصلى الله وعلیه وآله نشسته بود و در همان حال "عبدالله بن ام مکتوم" وارد شد. هنگامى که آن مرد چشمش به "عبدالله" افتاد، لباس خود را جمع کرد و قیافه دَرهَم کشیده و صورت خود را برگردانید. این شأن نزول در حدیثى از امام صادق‏علیه‏السلام نقل گردیده است.(1)
    به هر حال هدف سوره، عتاب هر کسى است که ثروتمندان را بر ضعفا و مؤمنان مساکین مقدّم مى‏دارد. صاحب مجمع البیان قائل به وجه اول است و شأن نزول آن را در مورد رسول خداصلى الله وعلیه وآله مى‏داند که روزى "عبدالله" بر پیامبر وارد شد، در حالى که حضرت با چند تن از سران قریش در حال مذاکره بود، به امید اینکه آنها به اسلام ایمان بیاورند. عبدالله مکرراً سخنان پیامبر را قطع مى‏کرد و از آن جناب مى‏خواست از قرآن برایم بخوانید. تکرار این امر باعث ناراحتى در سیماى حضرت شد. در این جا آیات فوق نازل گردید. پیامبر از آن به بعد "عبدالله بن ام مکتوم" را گرامى مى‏داشت و مى‏فرمود: "مرحباً بمن عاتبنى فیه ربّى؛ مرحبا به کسى که پروردگارم به خاطر او مرا مورد عتاب قرار داد" سپس نیازهاى او را برآورده مى‏فرمود. کسانى که گفته‏اند در
    مورد پیامبر است، توجیهاتى گفته‏اند که این مطلب در حدّ ترک اولى است و منافاتى با عصمت ندارد، چرا که معناى ترک اولى این است که در این جا بهتر بود این عمل را انجام نمى‏داد، ولى انجامش به هیچ وجه معصیت الهى نمى‏باشد، زیرا اولاً: پیامبر هدفى جز نفوذ در سران قریش و گسترش دعوت اسلام نداشت؛ ثانیاً: چهره درهم کشیدن در برابر نابینا مشکلى ایجاد نمى‏کند، به علاوه عبدالله بن ام‏مکتوم نیز رعایت آداب مجلس را نکرده بود، ولى چون خداوند اهمیت فوق‏العاده‏اى به محبت و ملاطفت کردن با مؤمنان مستضعف قائل است، همین مقدار بى‏اعتنایى را در برابر مؤمن از پیامبرش نمى‏پسندد و او را مورد عتاب قرار مى‏دهد. (2)
    نمونه‏هاى دیگرى از عتاب نسبت به رسول خدا وارد شده است، ولى هیچ کدام از این موارد مستلزم کاستن از قدر و مقام پیغمبرصلى الله وعلیه وآله نیست و باید دید فایده این عتاب‏ها چیست؟ نمونه‏اى از این عتاب‏ها عبارتند از:

    مورد آن توضیح داده‏اند. این عتاب‏ها نه تنها (حتى به طور ضمنى) از مقام پیغمبر نمى‏کاهد، بلکه فوائد فراوانى نیز بر آن مترتب است که مفسران بیان کرده‏اند. یکى از آن فوائد این است که بزرگ‏ترین کامیابى و سعادت این است که پروردگار مهربان بنده‏اى را مشمول عنابت خود گردانیده و جزئیات و کلیات اعمالش را تحت نظر بگیرد. هر وقت بخواهد خطایى کند، متوجهش سازد و اگر کوچک‏ترین عملى انجام داد که ترکش سزاوارتر است و یا کارى را ترک کرد که انجامش نیکوتر مى‏باشد، از وى بازخواست نماید و حتى بعضى اوقات از شدت محبت یا براى مصالح دیگرى، به وى عتاب نماید. از سوى دیگر شما سایر مؤمنان نیز، توجه داشته باشند و
    این مسائل اخلاقى را مورد عنایت خود قرار دهند. این عتاب‏ها در تهذیب و تربیت مؤمنان بسیار مؤثر بوده و آنها را از بدى‏ها ترسانده و به کارهاى شایسته ترغیب مى‏نماید. (3)
    گروه دیگرى قائلند که این آیات دلالت روشنى ندارد که مراد رسول خداصلى الله وعلیه وآله باشد و بالاتر این که در این آیات شواهدى وجود دارد که منظور غیر رسول خدا است، چون همه مى‏دانیم صفت عبوس از صفات رسول خدا نمى‏باشد و آن جناب حتى با کفار عبوس نبوده، چه رسد به مؤمنان رشد یافته. سید مرتضى مى‏گوید که اصولاً از اخلاق رسول خدا نبوده و در طول حیات شریفش سابقه نداشته که دل اغنیا را به دست آورده و از فقرا روبرگرداند، در حالى که خدا در مورد پیامبرش فرموده: "انّک لعلى خُلُق عظیم". (4)
    مرحوم علامه طباطبایى بعد از ذکر چند شاهد دیگر قرآنى بر تأیید این نظر مى‏فرماید:
    "علاوه بر این که زشتى عمل نامبرده چیزى است که عقل به زشتى آن حکم مى‏کند و هر عاقلى از آن متنفر است، تا چه رسد به خاتم انبیاصلى الله وعلیه وآله و چنین قبیح عقلى احتیاج به نهى لفظى ندارد، چون هر عقلى تشخیص مى‏دهد که دارایى و ثروت به هیچ وجه ملاک فضیلت نیست و ترجیح دادن جانب یک ثروتمند به خاطر ثروتش بر جانب فقیر، رفتارى زشت و ناستوده است". پس نمى‏تواند مورد عقاب پیامبر باشد.
    پی نوشت ها :
    1 - "اى پیغمبر! چرا بر خود حرام مى‏کنى آنچه را که خداوند بر تو حلال کرده است؟". که مفسرین در تحریم، .
    1- مجمع البیان، ج 10، ص 437.
    2- تفسیر نمونه، ج 26، ص 123
    3- تفسیر نوین، تفسیر سوره عبس، ص 68.
    4- قلم (68) آیه 4.
    ویرایش توسط رضا : ۱۳۸۹/۰۲/۲۰ در ساعت ۰۴:۴۸
    حسن خزّاز گفت:از امام رضا ( عليه السّلام ) شنيدم كه فرمود:
    بعضى از كسانى كه ادّعاى محبّت و دوستى ما را دارند،ضررشان براى شيعيان ما از دجّال بيشتر است.
    حسن گفت: عرض كردم اى پسر رسول خدا( صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم ) به چه علّت؟فرمود: به خاطر دوستى‏شان با دشمنان ما و دشمنى‏شان با دوستان ما. و هر گاه چنين شود، حقّ و باطل به هم در آميزد و امر مشتبه گردد و مؤمن از منافق باز شناخته نشود.
    ( صفات الشيعه ص 8 )

  2. صلوات ها 3


  3.  

  4. #2

    عضویت
    جنسیت تير ۱۳۸۹
    علاقه
    علوم قرآن وحدیث
    نوشته
    168
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0
    صلوات
    742

    پاسخ به آیه عبس وتولی




    با سلام به کاربر محترم رضا همکار انجمن تاریخ در مورد آیه عبس وتولی به نظرات مفسران دیگر هم توجه نمایند
    علامه طباطبائی در تفسیر آیه می فرماید: روایاتی از طرق اهل سنت وارد شده که این آیات درباره داستان ابن ام مکتوم نابینا نازل شده که روزی بر رسول خدا وارد شد در حالی که جمعی از مستکبرین قریش نزد آن جناب بودند و با ایشان درباره اسلام صحبت می کرد، رسول خدا از آمدن ابن مکتوم چهره درهم کشید و خدای تعالی او را مورد عتاب قرار داد که چرا از یک مرد تهی دست چهره در هم کردی[1] لیکن آیات مورد بحث دلالت روشنی ندارد بر اینکه مراد از شخص مورد عتاب رسول خدا است. بلکه صرفاً خبری می دهد و انگشت روی صاحب خبر نمی گذارد. از این بالاتر اینکه در این آیات شواهدی است که دلالت دارد بر اینکه منظور غیر رسول خدا است. چون همه می دانیم که صفت عبوس از صفات رسول خدا نبوده و آن جناب حتی با کفار چهره را عبوس نمی کرده چه رسد به مومنین رشد یافتهاز اینکه بگذریم اشکال سید مرتضی (رحمت الله علیه) به این روایات وارد است که می گوید: اصولاً از اخلاق رسول خدا نبوده و در طول حیات شریفش سابقه نداشته که دل اغنیاء را به دست آورده و از فقرا روی برگرداند.[2] و با اینکه خداي تعالی خلق آن حضرت را عظیم شمرده و قبل از نزول سوره مورد بحث، در سوره نون که به اتفاق روایات وارده در ترتیب نزول سوره های قرآن، بعد از سوره علق نازل شده فرموده «و انک لعلی خلق عظیم»[3] چطور تصور می شود که در اول بعثت اش خلق عظیم (آن هم به طور مطلق) داشته باشد و خدای تعالی به این صفت او را به طور مطلق بستاید بعداً برگردد و به خاطر پاره ای اعمال اخلاقی، او را مذمت کند، و چنین خلق نکوهنده ای به او نسبت دهد که توبه اغنیاء متمایل هستی هر چند کافر باشند و برای به دست آوردن دل آنان از فقراء روی می گردانی، هر چند مومن و رشد یافته باشد؟ علاوه بر همه اینها مگر خدای تعالی در یکی از سوره های مکی یعنی در سوره شعراء به آن جناب نفرموده «وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ وَ اخْفِضْ جَناحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ»[4] از این هم که بگذریم مگر به آن جناب نفرموده بود: «لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلى ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَ اخْفِضْ جَناحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ»[5] پس چطور ممکن است در سوره حجر که در اول دعوت علنی اسلام نازل شده به آن جناب دستور دهد اعتنایی به زرق و برق زندگی دنیا داران نکند، و در عوض در مقابل مومنین تواضع کند. و در همین سوره و در همین سیاق او را مامور سازد که از مشرکین اعراض کند و بفرماید: «فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ»[6] آن وقت خبر دهد که آن جناب به جای اعراض از مشرکین از مومنین اعراض نموده و به جای تواضع در برابر مومنین در برابر مشرکین تواضع کرده است. علاوه بر این زشتی عمل مذکور چیزی است که عقل به زشتی آن حکم می کند و هر عاقلی از آن متنفر است تا چه رسد به خاتم انبیاء و چنین قبح عقلی احتیاج به نهی لفظی ندارد، چون هر عاقلی تشخیص می دهد که دارائی و ثروت به هیچ وجه ملاک فضیلت نیست و ترجیح دادن جانب یک ثروتمند به خاطر ثروتش بر جانب فقر، و دل او را به دست آوردن، و به این رو ترش کردن رفتاری زشت و ناستوده است.[7]
    در مجمع البیان از امام صادق (ع) روایت آورده که فرموده است: این آیات درباره مردی از بنی امیه نازل شده که در حضور رسول خدا نشسته بود.ابن مکتوم آمد، مرد اموی وقتی او را دید قیافه اش را در هم کشید و او را کثیف پنداشته، دامن خود را از او جمع کرد، و چهره خود را عبوس نمود رویش را از او گردانید و خدای متعالی داستانش را در این آیات حکایت نمود عملش را تو بیخ نمود.[8]
    مرحوم آیت الله معرفت تحلیل جالبی در این مورد دارند ایشان می فرمایند:
    مرحوم شیخ طوسی می گوید: آنچه به عنوان سبب نزول آیه گفته اند سخن شمار اندکی از مفسران و شماری از ظاهرگرایان متون حدیثی است که به حشریه شهرت دارند و این سخن از نظر ما نادرست است، زیرا خداوند متعال پیامبرش را از چنین خطاها و زشتیها پیراسته است چگونه ممکن است پیامبرش را عبوس و بدخلق خطاب کند در حالی که قبلاً او را انسانی شایسته و دارای اخلاقی بسیار نیکو و دلی مهربان دانسته است؟! و چگونه ممکن است پیامبر چهره خویش را در هم کند و از مومنی که برای یادگیری دین آمده، برگردانده و حال آنکه پروردگار متعال به او دستور داده که خدا جویان را مراند «وَ لا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَ الْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ»[9][10]
    آری کسی که پیامبر، خوشروئی، خوش رفتاری و اخلاق نیکویی وی را می شناسد و معتقد است وی آنقدر مهربان بوده و به دیگران احترام می گذاشته که وقتی با کسی دست می داده تا زمانی که طرف مقابل، دستش را از دست پیامبر نمی کشید، پیامبر دست خویش را نمی کشیده است، چگونه می تواند این سخن بی اساس را بپذیرد. باید گفت چنین رفتار ناپسندی حتی از سایر انبیاء سر نمی زند چه رسد به انسان بزرگوارکه سر آمد همه پیامبران است. بنابراین کسی وی را می شناسد و از ویژگیهای اخلاقی و رفتاری او آگاه است هرگز چنین رفتار زشتی را به او نسبت نمی دهند؛ به ویژه اگر انبیاء رفتار زننده و خشنی با مردم داشته باشند مایه رنجش خاطر و گریز آنان از پذیرش دعوتشان خواهد شد و پیامبران از چنین رفتاری نهی شده اند.
    اکنون به نظر می رسد که آنچه بزرگان گفته اند سخن استوار است یعنی انجام چنین عمل زشتی با مقام بالای هیچ یک از انبیاء سازگار نیست به ویژه پیامبر بزرگوار اسلام که سر آمد همه آنها است.
    علاوه بر نکات یاد شده این نکته قابل توجه است که مضمون آیات مورد نظر به گونه است که نمی توان گفت که توبیخ و نکوهش متوجه پیامبر بوده است. زیرا در این سوره سه واژه عبس، تولی و تلهی آمده که دو تعبیر نخست به صیغه غایب و سومی مخاطب است. هم چنین دو تعبیر عبس و تولی دو فعل ارادی و اختیاری است که با خداست و توجه نفس واقع می شود ولی تلهی فعل غیر ارادی و غیر اختیاری است.
    زیرا وقتی انسان همه حواسش متوجه کسی یا چیزی باشد به طور طبیعی از سایر چیزهای پیرامون خود غافل می شود و این مطابق با طبیعت و مقتضای نفس محدود آدمی است که نمی تواند در زمان واحد متوجه همه جوانب باشد و تنها خداوند است که اگر همه بندگان به همراه هم او را بخوانند و با او مناجات کنند، مناجاتشان را میشنود لذا تعبیر تلهی خطاب به پیامبر است. گویا او سرگرم گفتگو با مردان قریش بوده و این امر به طور طبیعی و ناخواسته، وی را از توجه به آمد و شد دیگران و از آنچه پیرامونش روی می داده غافل ساخته و در این حد مورد توبیخ قرار گرفته که چرا آنقدر متوجه گروهی از دشمنان هستی که از رفت و آمد مومنان غافل ماندی، در حالی که ما تو را به سوی همگان فرستادیم، به عبارت دیگر گوئی بالحن نرم و عتابی ملایم و لطیف به پیامبر گوشزد شده که نسبت به اهل ایمان مهربان باشد «بالمومنین رئوف رحیم»[11]
    اما دو تعبیر عبس و تولی دو فعل اختیاری است که با توجه و عنایت رخ داده است و چنین رفتار زشت و ناپسندی تنها ویژگی همان مرد اموی سازگار است و از کبر و غرور ناشی از ثروت و دارائی نشات گرفته است و به همین جهت به داشتن رفتار متکبرانه معروف بوده، بنابراین نمی توان مراد تلهی را که عملی غیر عمدی است با معنای دوفعل دیگر یکسان دانست.[12]


    [1]الدر المنثور فی تفسیر المأثور، جلال الدین سیوطی ج6 ص314 هم چنین رک به
    مفاتیح الغیب، محمد بن عمر فخر رازی ج30 ص453
    کشف الاسرا وعده الابرار، ابولفضل رشید الدین میبدی ج10 ص318
    الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، محمود بن عمر زمحشری، ج4 ص700
    روح المعانی، سید محمد آلوسی، ج15 ص241

    [2] الانتصار، سيد مرتضي، ص199

    [3] قلم/5

    [4] شعراء/216،217

    [5] حجر/88

    [6] همان،‌ 94

    [7] الميزان، علامه طباطبايي، ج20، ص332

    [8]مجمع البیان فی تفسیر القرآن، فضل بن حسن طبرسی ج10 ص 437 هم چنین رجوع کنید به
    من هدی القرآن، سید محمد تقی مدرسی ج17 ص318
    مخزن العرفان، سیده نصرت امین، ج15 ص6

    [9] انعام/54

    [10] تفسير تبيان،‌ محمد بن حسن طوسي، ج10، ص267

    [11] توبه/127

    [12]نقد شبهات پیرامون قرآن کریم، محمد هادی معرفت، ص348

  5. صلوات ها 3


اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

کاربرانی که این موضوع را مشاهده کرده اند: 0

هیچ کاربری در لیست وجود ندارد.

اشتراک گذاری

اشتراک گذاری

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
^

ورود

ورود