جهت مشاهده مطالب کارشناسان و کاربران در این موضوع کلیک کنید   

موضوع: جايگاه و منزلت سوره حمد

  1. #1

    عضویت
    جنسیت اسفند ۱۳۹۱
    علاقه
    کتاب خوندن
    نوشته
    2,888
    حضور
    56 روز 18 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    2
    آپلود
    0
    گالری
    253
    صلوات
    19647

    جايگاه و منزلت سوره حمد





    جايگاه و منزلت سوره حمد
    نويسنده: حجت الاسلام و المسلمين سيد اسحاق حسيني کوهساري
    نشريه: پژوهش‌هاي ديني
    شماره: 4، بهار 1385
    چکيده
    با توجه به تکرار سوره حمد در نمازهاي يوميه (اعم از نمازهاي واجب و مستحب)، شناخت جايگاه آن براي نيايش‌گران مسلمان از اهميّت بالايي برخوردار است. در اين مقاله با توجه به اينکه ثقل اصغر بيانگر راز و رمز قسمت‌هاي باطني قرآن است، با امعان نظر به روايات، در آغاز به وجه تسميه و راز و رمز اسامي و القاب اين سوره توجه شده است؛ شامل امّ‌الکتاب، فاتحه‌الکتاب، شفاء، اساس‌القرآن، الصلواه، الکافيه، الوافيه، سؤال و مسألت، دعا و شکر.
    در بخش دوم به امور زير رهنمون مي‌شويم: سوره حمد وابسته به عرش الهي و سوره ويژه پيامبر و اسم اعظم الهي و عدل قرآن و شفاست.
    اثر وضعي برآورده شدن حاجات و دفع بلاها، و عمق گسترده معارف سوره حمد بخش پاياني اين مقاله است.
    واژگان کليدي: حمد، امّ‌الکتاب، اساس‌القرآن، شفاء اسم اعظم، حمد، عدل قرآن.
    مقدمه
    سوره حمد که عصاره قرآن است و از اين رو به ام‌الکتاب و ام‌القرآن، ناميده شده؛
    شامل معارف گسترده الهي و تجلي آن است و خداشناسي و معادشناسي و راه و راهنماشناسي و رابط بين مبدأ و معاد را به تصوير مي‌کشد. از اين سوره در لسان روايات به ترتيب به عنوان سوره تحميد و اخلاص و مسألت ياد شده است:
    «السورة اللتي اوّلها تحميد و اوسطها اخلاص و آخرها دعاء»(عياشي، 1367، ص 27).
    شيخ بهايي سوره حمد را واجد انواع ستايش دانسته که عبارت است از:
    1- ستايش عاشقانه که با «الحمدالله» ذات حق را شايسته ستايش دانسته است؛
    2- ستايش شاکرانه در برابر ربوبيت مطلقه و احسان او که «رب العالمين» نشانگر آن است؛
    3- ستايش تاجرانه «الرحمن الرحيم» سمبل ستايش از سر رجا و طمع به ثواب است؛
    4- ستايش بردگانه که بر اساس خوف از عذاب الهي استوار است و «مالک يوم الدين» انگشت اشارت به آن دارد (بهايي،1364، ص 763).
    اين برداشت الهام گرفته از سخن امير بيان علي (ع) است که عبادت را به عبادت بردگان «عبادة العبيد» و مزدوران «عباده الاجراء» و عبادت آزادگان و احرار «عبادة الاحرار» تقسيم نموده است (سيد رضي، 1376، حکمت 237).
    فخر رازي سوره حمد را شامل امور زير دانسته‌است:
    1- الهيات: {الْحَمْدُ لِلَّهِ}؛ 2- معاد: {مالِک يَوْمِ الدِّينِ}؛ 3- نبوت: {إِيَّاک نَعْبُدُ وَ إِيَّاک نَسْتَعِينُ}؛ 4- مراقبات و قضا و قدر: {اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ} تا آخر آيه؛ و در روايات حضرت رضا (ع) از پيامبر (ص) آمده است که سوره حمد در مقام تاديب روش بندگي عبد سالک به دو بخش تقسيم شده است: ستايش و خضوع در برابر رب و درخواست و مسألت عبد سالک (صدوق، 1377، ص 200).
    مقاله پيش رو به بررسي جايگاه و منزلت سوره حمد از منظر روايات و ثقل اصغر پرداخته که بيانگر راز و رمز و باطن قرآن و من‌جمله سوره حمد است.
    ضرورت اين تحقيق و کاربردي بودن آن براي هر مسلمان غير قابل ترديد و انکار است؛ زيرا هر مسلمان متعبد شبانه‌روز به صورت مکرر در نمازهاي واجب و مستحب سوره حمد را بر زبان جاري مي‌کند و با محتواي آن مأنوس است. درک و فهم معارف وسيع و واژه‌هاي سوره در جهت غناي نيايش و عروج نفس و جان در نماز که معراج مؤمن است، غير قابل انکار است.

    شناخت جايگاه و منزلت سوره حمد
    الف- اسامي سوره حمد و راز و رمز آن
    با توجه به عصاره بودن سوره حمد و گستره‌ي معارف آن، اين سوره داراي نام‌ها و القاب گوناگون است که هر کدام از آن‌ها علامت و نشانه‌ي معارف نهفته در آن است؛ لذا وجه تسميه از جايگاه ويژه محتواي آن خبر مي‌دهد که برجسته‌ترين آن در روايات عبارت است از:

    1- ام‌الکتاب، ام‌القرآن
    دو عنوان فوق برگرفته از روايات است. واژه «ام» در لغت عرب به معناي زير استعمال شده است:
    1-1- به معناي اصل. به مکه عنوان ام‌القري اطلاق گرديده؛ زيرا گستره زمين «دحوالارض» از مکه شروع شده است. و مادر هم به منزله سرمنشأ و اصل فرزندان است و گسترش فرزندان از دامن اوست؛ لذا «ام» اطلاق شده است.
    2-1- به معناي مقصد و مرجع «من ام‌الشي اي اقصده»(طبرسي، 1339، ص 17).
    3-1- به معناي امام که تفسير {يَوْمَ نَدْعُوا کلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ}(اسراء، 71). گفته شد «اي بامهاتهم»؛ زيرا بقيه سور قرآن به سوره حمد برمي‌گردند (طوسي، بي‌تا، ص 22).
    4-1- به معناي پرچم و رايت که بالاي سر لشکريان برافراشته شده و چشم لشکريان به آن دوخته مي‌شد. به اين معنا زمين را ام گويند که حيات و ممات انسان به آن بستگي دارد:{مِنْها خَلَقْناکمْ وَ فِيها نُعِيدُکمْ وَ مِنْها نُخْرِجُکمْ تارَةً أُخْري}(طه، 55).
    با توجه به معناي چهارگانه گفته شده، سوره حمد به تمام معنا نسبت به بقيه سوره‌ها به منزله ام و مادر است؛ زيرا معارف اصيل اين سوره به خداشناسي و معادشناسي و رسالت‌شناسي بر مي‌گردد و در روايت نبوي (ص) آمده است:«قرآن جامع جميع کتاب‌هاي آسماني و سوره حمد جامع کل قرآن و ثواب تلاوت سوره حمد هم ثواب تلاوت کل قرآن است»(طوسي، بي تا، ص 22).
    ملاصدرا نسبت سوره حمد با قرآن را همانند نسبت انسان (جهان کوچک) به جهان بزرگ مي‌داند. هيچ سوره از قرآن به جامعيت سوره حمد نمي‌رسد و کسي که نتواند بخش عمده معارف و اسرار علوم و معالم رباني را از سوره حمد استخراج کند، عالم رباني نبوده و به تفسير آن دست نيافته است (صدرا، 1366، ص 164)



    ادامه دارد ...


    جايگاه و منزلت سوره حمد

    پدرم تنها کسیه که باعث میشه بدون شک باورکنم که فرشته ها هم میتونن مرد باشن..

  2. صلوات


  3.  

  4. #2

    عضویت
    جنسیت اسفند ۱۳۹۱
    علاقه
    کتاب خوندن
    نوشته
    2,888
    حضور
    56 روز 18 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    2
    آپلود
    0
    گالری
    253
    صلوات
    19647



    فخر رازي مي‌نويسد: حاصل جميع کتاب‌هاي آسماني امور سه‌گانه ذيل است:
    1- ستايش لساني که {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ... يَوْمِ الدِّينِ} نشانگر آن است.
    2- اشتغال به خدمت و عبوديت که {إِيَّاک نَعْبُدُ وَ إِيَّاک نَسْتَعِينُ} نمايانگر آن است.
    3- درخواست مکاشفات و مشاهدات که {اهْدِنَا الصِّراطَ... تا آخر آيه} به آن اشارت دارد.

    2- فاتحه‌الکتاب، فاتحه‌القرآن
    در روايات فريقين آمده است:«لا صلوة الا بفاتحة‌الکتاب، لا صلوة لمن لم يقرء بفاتحة‌الکتاب»(حرعاملي، 1367، ص 37 و بخاري، بي‌تا، ص 192)
    از روايات استفاده مي‌شود که سوره حمد در عصر رسول خدا به اين عنوان ياد مي‌شد و علت آن را مفسران و محققان علوم قرآني چنين ياد کرده‌اند: سوره حمد اولين سوره کامله نازله بر پيامبر (ص) بوده و در تنظيم و کتابت قرآن هم، اين سوره سرآغاز بوده است. سيوطي در اتقان (ص 32) و زرکشي در برهان (ص 207) و طبرسي در مجمع البيان (ج 1، ص 17) و زمخشري در کشاف (ص 775) تصريح مي‌کند که بيش‌تر مفسران بر اين باورند که سوره حمد سوره آغازين قرآن است و در تفسير تبيان آمده است که پيامبر (ص) قبل از آغاز رسالت و نزول قرآن هم نماز مي‌خواند و آن چه در شب معراج بر پيامبر (ص) تشريع شد نمازهاي پنجگانه با ويژگي‌ها و هيأت خاص بود نه اصل نماز و بر اساس روايات قوام نماز به فاتحه الکتاب است و نماز بدون آن ناشناخته است (طباطبايي، 1389، ص 325).

    3- سبع مثاني
    قرآن در مقام اظهار امتنان بر پيامبر (ص) فرمود:{وَ لَقَدْ آتَيْناک سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ}؛ ما به تو سوره حمد و قرآن عظيم عطا کرده‌ايم»(حجر، 78). بر اساس روايات وارده سبع مثاني اشاره به سوره حمد است. پيامبر (ص) فرمود:«فافرد الامتان عليّ بفاتحة الکتاب و جعلها بازارء القرآن الکريم؛ خداوند به تنهايي به من منت نهاد که سوره فاتحه‌الکتاب را به من عنايت نمود، و او را عدل قرآن قرار داده است»(عياشي، 1367، ص 8).
    واژه سبع نشانگر آيات هفت‌گانه سوره حمد است و واژه مثاني هم اشاره به امور زير مي‌باشد:
    1-3 انعطاف و گرايش آيات نسبت به هم که آيات قرآن با توجه به يکديگر تفسير مي‌شوند:«القرآن ينطق بعضه بعضا و يشهد بعضه بعضا»(سيد رضي، 1376، خطبه 133 و طباطبايي 1389، ص 191).
    2-3 مثاني جمع مثني معدول از «اثنين اثنين» به معناي دوباره و تکرار است که سوره حمد در نمازهاي واجب و مستحب تکرار مي‌شوند.
    3-3 نشان اينکه نصف سوره ستايش، و نصف ديگر عطا و بخشش پروردگار است.
    4-3 نقطه عطف در کتاب‌هاي آسماني است؛ زيرا مثاني اسم جمع است و مفرد ندارد و به معناي عطف توجه آمده است؛ چون سوره حمد اساس دين است، توجه مردم به آن معطوف است (خميني، 1362، ص 24).
    در روايت نبوي (ص) هم آمده است:«در تورات و انجيل و زبور همانندي براي سوره حمد نيامده است»؛
    «والذي نفسي بيده ما انزل في التوراة و لا في انجيل و لا في الزبور و لا في القرآن مثل هذه السورة و انها السبع المثاني».
    5-3 نشانگر نزول دوباره سوره در مکه و مدينه است.
    6-3 نشانگر الفاظ مکرر و مثني در سوره حمد است، مثل رحمان، رحيم، اياک نعبد، اياک نستعين، صراط، عليهم.


    جايگاه و منزلت سوره حمد

    پدرم تنها کسیه که باعث میشه بدون شک باورکنم که فرشته ها هم میتونن مرد باشن..

  5. #3

    عضویت
    جنسیت اسفند ۱۳۹۱
    علاقه
    کتاب خوندن
    نوشته
    2,888
    حضور
    56 روز 18 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    2
    آپلود
    0
    گالری
    253
    صلوات
    19647




    4- الشفاء الشافيه
    در قرآن از بيماري روح تعبير به مرض شده است:{فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ}(بقره، 10). از قرآن نيز به عنوان شفا ياد شده است:{وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ}(اسراء، 88) و در روايات از سوره حمد به عنوان عصاره قرآن به عنوان «شفاء کل داء»(طبرسي، 1339، ص 78) ياد شده و گفته شده است: کسي که از سوره حمد شفا نيافت، علاج‌پذير نيست:«من لم يبراه الحمد لم يبراه شيء»(حويزي، 1382، ص 4). مخفي نماند شفابخشي سوره حمد و قرآن، شامل بيماري جسم هم مي‌شود و در اين امر مجرّب هيچ ترديدي نيست؛ ولي نقش اساسي و مهم آن شفاي بيماري روحي است که قرآن و عصاره آن که سوره حمد است، عهده‌دار آن مي‌باشد (جوادي آملي، 1378، ص 264).

    5- اساس
    وجه تسميه سوره حمد بر اساس نظر مفسرين و علوم قرآني عبارت است از:
    1-5 اولين سوره قرآن براساس نزول است، لذا اساس القرآن ناميده شده است؛
    2-5 سوره حمد مشتمل بر معارف اصولي اسلام است؛
    3-5 اشرف عبادات بعد از ايمان، نماز است و اساس نماز سوره حمد است:«لاصلوة الا بفاتحة الکتاب»؛
    4-5 مهم‌ترين عامل وجه تسميه روايت ابن‌عباس مي‌باشد:«براي هر چيزي اساسي است. اساس دنيا مکه، اساس آسمان‌ها، آسمان هفتم و اساس زمين، زمين هفتم و اساس بهشت، بهشت عدن و اساس دوزخ، درک هفتم و اساس خلق، حضرت آدم (ع) و اساس پيامبران، حضرت نوح (ع) و اساس بني‌اسرائيل، حضرت يعقوب (ع) و اساس کتاب‌هاي آسماني قرآن و اساس قرآن، فاتحه‌الکتاب و اساس فاتحه‌الکتاب، {بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ} مي‌باشد»: «لکل شي اساساً... و اساس القرآن الفاتحة و اساس الفاتحة {بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ}»(طبرسي، 1339، ص 17).

    6- الصلوة
    نامگذاري سوره حمد به صلوات و نماز را برخي وابستگي و قوام نماز به سوره حمد قلمداد کرده‌اند: «لا صلوة الا بفاتحة‌الکتاب».
    ولي علت اساسي نامگذاري اين سوره به صلات، مندرج در حديث قدسي حضرت رضا (ع) به نقل از پيامبر (ص) است که خداوند فرمود: «نماز را بين خود و بندگانم تقسيم نموده، نصف آن از آن من و نصف ديگرش از آن بنده من است؛ چون گفت: {الْحَمْدُ لِلَّهِ}؛ خداوند مي‌فرمايد: بنده من حمد نمود؛ و چون {الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ} گفت؛ مي‌گويد: بنده‌ام ستايش من نمود، و چون {إِيَّاک نَعْبُدُ وَ إِيَّاک نَسْتَعِينُ} گفت، گويد: اين بين من و بنده من است و چون {اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ} گفت، گويد: اين از آن بنده من است و براي اوست هر آن چه از من مي‌خواهد.»(طبرسي،1339، ص 17؛ صدوق، 1377، ص 200).

    7- الکافيه، الوافيه
    اساس نامگذاري اين سوره به الکافيه و الوافيه روايت نبوي (ص) است که فرمود: ام الکتاب جايگزين سوره ديگر مي‌شود، ولي سوره‌هاي ديگر در نماز جايگزين و عوض سوره حمد نمي‌شوند؛ لذا سوره حمد کافي و وافي براي نماز است:«ام القرآن عوض من غيرها و ليس غيرها منها عوضا»(طبرسي، 1339، ص 17 و رازي 1382، ص 18).

    8- مناجات و تفويض
    مناجات و تفويض امور به خداوند اشاره به دو حالت عبد سالک است که اياک نعبد نمايانگر توحيد در عبادت و اياک نستعين نمايانگر توحيد استعانت و حالت تفويض است (جوادي آملي، 1378، ص 264).


    جايگاه و منزلت سوره حمد

    پدرم تنها کسیه که باعث میشه بدون شک باورکنم که فرشته ها هم میتونن مرد باشن..

  6. #4

    عضویت
    جنسیت اسفند ۱۳۹۱
    علاقه
    کتاب خوندن
    نوشته
    2,888
    حضور
    56 روز 18 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    2
    آپلود
    0
    گالری
    253
    صلوات
    19647




    9- نور
    در قرآن از تورات {إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْراةَ فِيها هُدي وَ نُورٌ}(مائده، 44) و از انجيل {وَ آتَيْناهُ الْإِنْجِيلَ فِيهِ هُدي وَ نُورٌ}(مائده، 46) تعبير به نور شده است و هدف از نزول قرآن هم رهانيدن مردم از تاريکي به نور عنوان گرديده است:{کتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْک لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَي النُّورِ}(ابراهيم، 1) با توجه به اينکه سوره حمد عصاره قرآن کريم است، وقتي قرآن نور است سوره حمد نيز که عصاره آن مي‌باشد، نور است (جوادي آملي، 1378، ص 265).

    10- کنز
    نامگذاري به کنز و گنجينه عرش الهي ريشه در روايات فريقين دارد که آمده است:«به امت تو گنجينه‌اي از گنجينه عرش خود عطا کرده‌ام»؛«و اعطيت امتک کنزا من کنوز عرشي»(حويزي، 1382، ص 4) و يا اينکه فاتحه الکتاب شريف‌ترين گنجينه‌هاي عرش الهي است: «و انّ فاتحة الکتاب اشرف ما في کنوز العرش»(حويزي، 1382، ص 6).

    11- السؤال، تعليم المسألة
    وجه تسميه دو وصف مزبور اين است:
    مسألت و گدايي راه و رسمي دارد که عاشقان کوي وصال، ادب حضور را در مسألت از محبوب غفلت نمي‌کنند وآن رابطه ستايش و نيايش است و سوره حمد منشور مسألت به درگاه ربوبي است (طباطبايي، 1389، ص 15) در حديث قدسي آمده است: کسي که درخواست از من را با ذکر و ياد من آغاز کند افضل از درخواست کنندگان به او عطا مي‌کنم: «و من شغله ذکري عن سؤالي اعطيته افضل ما اعطي السائلين».

    12- الحمد الاولي
    علت نامگذاري به حمد آغازين و حمد کوچک از آن جهت است که در ميان سوره‌هايي که با حمد آغاز مي‌شوند (حامدات) سوره حمد از همه کوتاه‌تر و از لحاظ نزول هم آغازين است. سور حامدات عبارت است از: سوره حمد، انعام، کهف، سباء و فاطر.

    13- الحمد، الدعا، الشکر
    دليل اختصاص عنوان ستايش و دعا و شکر به اين سوره، در روايات، اشتمال سوره به ترتيب امور سه‌گانه است. در عيون اخبارالرضا (ع) و امالي صدوق، صحيح مسلم، سنن سنايي و بيهقي از پيامبر اکرم (ص) روايت شده است که سوره حمد بين خداوند و عبد سالک نصف شده است. در تفسير عياشي از امام صادق (ع) است که از ابوحنيفه پرسيد:«کدام سوره است که آغاز آن تحميد و وسط آن اخلاص و پايان آن دعاست؟» ابوحنيفه متحير ماند. حضرت فرمود:«آن سوره حمد است».


    جايگاه و منزلت سوره حمد

    پدرم تنها کسیه که باعث میشه بدون شک باورکنم که فرشته ها هم میتونن مرد باشن..

  7. #5

    عضویت
    جنسیت اسفند ۱۳۹۱
    علاقه
    کتاب خوندن
    نوشته
    2,888
    حضور
    56 روز 18 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    2
    آپلود
    0
    گالری
    253
    صلوات
    19647




    ب- فضيلت و جايگاه سوره حمد
    پس از بيان راز و رمز نام‌هاي سوره حمد که جايگاه و منزلت سوره حمد را نشان مي‌دهد، روايات تصريح کننده به اين امر را بررسي خواهيم نمود که عبارت است از:

    1- تعلق سوره حمد به عرش الهي
    روايات امام صادق (ع) از پيامبر (ص) که فرمود:«هنگام نزول حمد و آيه‌الکرسي از عرش، در حاليکه بين آن‌ها و خداوند جايي نبود، گفتند: پروردگارا! ما را به دنياي گناه و معصيت‌کاران هبوط مي‌دهي، در حاليکه وابسته به عرش الهي هستيم؟»؛«و قلن يا رب تهبطنا الي دارالذنوب... و نحن متعلقات بالطهور و العرش»(مجلسي، 1403، ص 261).
    مرحوم مجلسي در شرح روايت فوق نوشته است:«اين سخن کنايه از تقدس و طهارت و دوري از پليدي است که ملائکه موکل وابسته به آن هستند، و يا اينکه ارواح و حروف به آن‌ها وابسته‌اند، آن‌گونه که جماعتي آن را اثبات کرده‌اند. حق آن است که اين امور از اسرار و غوامض است که دسترسي به آن‌ها نداشته و مکلف به تحقيق تفصيلي آن نيستم»(کليني، 1381، ص 26؛ مجلسي، 1403، ص 269؛ ابطحي، 1411، ص 53 و حرعاملي، 1376، ص 1042).

    2- نزول سوره حمد موجب فرياد شيطان شد
    بر اساس روايات، در چهار مورد شيطان فريادش بلند شد: روز ملعون شدنش، روز هبوط از بهشت، روز مبعث پيامبر (ص) و روز نزول سوره حمد: «انّ لابليس اربع انّات اوّلهن يوم لعن و حين اهبط الي الارض و حين بعث محمداً علي حين فترة من الرسل و حين انزلت ام الکتاب»(مجلسي، 1403، ص 137 و صدوق، 1362، ص 263).
    سيوطي در روايتي نقل مي‌کند که شيطان با نزول سوره حمد و نزول آيه {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ} دچار مشقت شديدي شده است (سيوطي، 1323، ص 5).

    3- افضليت سوره حمد بر همه کتاب‌هاي آسماني
    در روايات آمده است که سوره حمد افضل از جميع کتاب‌هاي آسماني است. در روايت جابر بن عبدالله انصاري اين سوره با فضيلت‌ترين سوره ياد شده است: «الا اعلمک افضل سوره انزلها الله في کتابه»(مجلسي، 1403، ص 237؛ عياشي، 1367، ص 2 و ترمذي، بي‌تا، ص 297) در تورات و انجيل و زبور و قرآن همانندي براي سوره حمد نيست «والذي نفسي بيده ما انزل الله في التوراة و لا في انجيل و لا في الزبور و لا في القرآن مثلها هي ام الکتاب»(مجلسي، 1403، ص 259).
    پيامبر فرمود:«در شب معراج دو لوح را ديدم. در يکي فاتحه الکتاب و در لوح ديگر قرآن که نورهاي سه‌گانه ساطع بود. از جبرئيل پرسيدم: آن نورها چيست؟ فرمود: قل هو الله احد، سوره يس و آيه‌الکرسي»(ابطحي، 1411، ص 9 و نوري 1320، ص 334).


    جايگاه و منزلت سوره حمد

    پدرم تنها کسیه که باعث میشه بدون شک باورکنم که فرشته ها هم میتونن مرد باشن..

  8. #6

    عضویت
    جنسیت اسفند ۱۳۹۱
    علاقه
    کتاب خوندن
    نوشته
    2,888
    حضور
    56 روز 18 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    2
    آپلود
    0
    گالری
    253
    صلوات
    19647




    4- سوره ويژه پيامبر (ص)
    در امالي و عيون اخبار الرضا (ع) از حضرت رضا (ع) از اجدادش از حضرت علي (ع) آمده است:«خداوند اين سوره را ويژه پيامبر و شرافت او قرار داد. احدي از پيامبران جز حضرت سليمان (ع) را شريک او قرار نداده است؛ و ان الله عزو جل خص محمداً و شرفه بها و لم شريک معه فيها احد من انبيائه خلا سليمان»(صدوق، 1377، ص 301؛ مفيد، 1364، ص 148؛ مجلسي 1403، ص 227 و کليني، 1381، ص 17).
    در روايتي ديگر آمده است:«گروهي از يهود سؤالاتي داشته‌اند و از آن جمله اين بود که هفت خصوصيت ويژه خود و امت خود را برشماريد. پيامبر (ص) فرمود:«خداوند به من فاتحه الکتاب عطا فرموده است. گفتند: راست مي‌گويي»(مجلسي، 1403، ص 288؛ مفيد، 1364، ص 162 و صدوق، 1362، ص 355).

    5- سوره حمد اسم اعظم الهي است
    در تفسير عياشي و ثواب الاعمال روايت شده است که اسم اعظم الهي در سوره حمد پراکنده شده است:
    «اسم الله الاعظم مقطع في ام الکتاب»(مجلسي، 1403، ص 235؛ عياشي، 1367 ق، ص 19 و صدوق، 1391، ص 130).
    در روايتي ديگر امام (ع) به برخي از اصحاب خود فرمود:«آيا شما را اسم اعظم بياموزيم؟» گفتند:«بلي» فرمود:«سوره حمد و آيه‌الکرسي و اناانزلناه را بخوانيد. سپس رو به قبله از خداوند آن چه را دوست داريد، بخواهيد»(مجلسي، 1403، ص 235).

    6- ثواب تلاوت حمد عدل قرآن است
    بر اساس روايات، ثواب تلاوت سوره حمد ثلث قرآن (مجلسي، 1403، ص 235) و گاه ربع قرآن (همان، ص 302) و گاه مساوي با همه قرآن ياد شده است (همان، ص 259) و در روايتي ديگر آمده است:«اگر فاتحه‌الکتاب در کفه‌اي از ترازو و قرآن در کفه ديگر ترازو باشد، فاتحه‌الکتاب هفت برابر آن است»:«لو ان فاتحة‌الکتاب وضعت في کفة الميزان و وضع القرآن في کفة لرجّحت فاتحة‌الکتاب سبع مرات»(نوري، 1320، ص 33).

    7- سفارش به تلقين به تازه مولود
    حضرت علي (ع) به نقل از پيامبر (ص) فرمود:«هر کس صاحب فرزند شود و در گوش راست او اذان و در گوش چپ او اقامه گويد، از شر شيطان حفظ خواهد شد. پيامبر (ص) درباره حسن و حسين (ع) علاوه بر اذان و اقامه سوره حمد و آيه‌الکرسي و آخر سوره حشر و اخلاص و معوذتين را هم افزود و دستور داد در گوش آن دو قرائت کنيم»(مجلسي، 1403، ص 162).


    جايگاه و منزلت سوره حمد

    پدرم تنها کسیه که باعث میشه بدون شک باورکنم که فرشته ها هم میتونن مرد باشن..

  9. #7

    عضویت
    جنسیت اسفند ۱۳۹۱
    علاقه
    کتاب خوندن
    نوشته
    2,888
    حضور
    56 روز 18 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    2
    آپلود
    0
    گالری
    253
    صلوات
    19647




    8- اثر وضعي شفاء در سوره حمد
    يکي از نام هاي سوره حمد شفا بود که بحث آن گذشت. پيامبر (ص) فرمود:«فاتحه الکتاب شفاي هر بيماري است: شفاء من کل داء»(طبرسي، 1339، ص 17)؛«و موجب شفاي هر گرفتاري است: شفاء من کل همّ»(رازي، 1382، ص 18).
    در بيماري حضرت حسين (ع) که حضرت زهرا (س) او را نزد پدر آورد، جبرئيل به پيامبر (ص) عرض کرد:«سوره حمد را چهل بار در ظرف پر از آب بخوان و به فرزند بده، شفا مي‌يابد» حضرت چنين کرد و امام حسين (ع) شفا يافت (مجلسي، 1403، ص 104). در طب الائمه آمده است:«کسي که حمد و توحيد شفايش ندهد چيزي شفايش نخواهد داد»(مجلسي، 1403، ص 234). در روايات کافي و مکارم الاخلاق و دعوات راوندي از امام باقر (ع) آمده است:«اگر سوره حمد را هفتاد بار بر مرده بخوانيد و زنده شود عجب نيست: لو قرات سورة الحمد علي ميت سبعين مرة ثم رو الله فيه الروح ما کان ذلک عجبا»(کليني، 1381، ص 623، و مجلسي، 1403، ص 275).

    9- اثر وضعي سوره حمد در برآورده شدن حاجات
    روايات تلاوت سوره حمد در برآورده شدن حاجات و نقش آن فراوان است که به اهم منابع اين روايات بسنده مي‌شود: نوادر راوندي، حديث 36 از رسول خدا؛ مصباح کفعمي، ص 526 از حضرت علي (ع)؛ خصال صدوق، ص 663 از حضرت علي (ع)؛ عيون اخبارالرضا (ع) از حضرت رضا، ص 400؛ بحار ج 72، ص 169؛ سيوطي در الدرالمنثور، ج 6، ص 377 از حضرت علي (ع) و امالي شيخ طوسي از امام باقر ج 2، ص 30، بحار ج 92، ص 364 و ساير منابع.

    10- اثر وضعي حمد در دفع شر و بلاها
    روايات زيادي از فريقين در نقش آفريني سوره حمد در جلوگيري و رفع شر و بلاها آمده است. در روايات پيامبر (ص) آمده است که قرائت سوره حمد و توحيد و فلق بعد از نماز جمعه موجب حفظ از بلاها تا هفته بعد خواهد شد:«لم ينزل عليه بلية و لم يصبه فتنة الي الجمعة الاخري»(ابطحي، 1411، ص 45). در محاسن برقي (ص 350) از موسي بن جعفر (ع) هنگام مسافرت سفارش به قرائت سوره حمد و آيه‌الکرسي در قسمت جلو بدن و پشت سر و طرف راست و چپ شده است، کليني در کافي، ج 2، ص 543 و طبرسي در مکارم الاخلاق و شيخ طوسي در تهذيب ج 5، ص 49، نظير آن را روايت کرده‌اند.

    11- فضيلت تعليم سوره حمد
    عبدالرحمن سلمي فرزند امام حسين (ع) را سوره حمد آموخت. حضرت (ع) هزار دينار و هزار حله به معلم هديه داد و دهان او را با دُر پر نمود. هنگامي که از علت امر پرسيدند، فرمود اين جوايز در مقابل تعليم سوره حمد ارزشي ندارد:«اين يقع هذا من عطائه يعني تعليمه»(مجلسي، 1403، ص 191 و نوري 1320، ص 247).

    12- مکروهيت صيد پرستو به واسطه آواي سوره حمد
    در روايات از سوره حمد به عنوان آواز و ترنم پرستو ياد شده و اين که اين پرنده از همه‌ي پرندگان به انسان مأنوس‌تر است و آواز خود را به «و لا‌الضالين» ختم مي‌کند (مجلسي، 1403، ص 330). ممنوعيت ذبح و صيد پرستو به اين دليل است که ترنم به سوره حمد داشته و محزون به حزن اهل بيت (ع) است «ان رسول الله نهي عن قتل ستة منها الخطاف و قال ان دورانه في السماء آسفا لما فعل باهل بيتي (ع)...»(طوسي، 1377، ص 20، ح 78).


    جايگاه و منزلت سوره حمد

    پدرم تنها کسیه که باعث میشه بدون شک باورکنم که فرشته ها هم میتونن مرد باشن..

  10. #8

    عضویت
    جنسیت اسفند ۱۳۹۱
    علاقه
    کتاب خوندن
    نوشته
    2,888
    حضور
    56 روز 18 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    2
    آپلود
    0
    گالری
    253
    صلوات
    19647




    13- عمق و گستره سوره حمد
    عمق و گستره معارف سوره حمد از نظر روايات جلب توجه مي‌کند. حضرت علي (ع) فرمود:«جميع اسرار الهي در کتاب‌هاي آسماني و جميع کتاب‌هاي آسماني در قرآن و جميع قرآن در فاتحه‌الکتاب و جميع فاتحه‌الکتاب در بسم‌الله و جميع آن‌ها در باء بسم‌الله است»(قندزي، 1384، ص 408). در روايت ديگر فرمود:«اگر مي‌خواستم هشتاد بار شتر در تفسير سوره حمد بيان مي‌کردم»(مجلسي، 1413، ص 104) ابن عباس شاگرد ديگر حضرت علي (ع) مي‌گويد:«حضرت علي (ع) از سر شب تا طلوع فجر در بقيع از اسرار بسم‌الله سخن گفت، به نحوي که احساس کردم همانند قطره در برابر دريا هستم»(قندزي، 1384، ص 69)؛ و هنگامي که سفير روم «هرقل» از خليفه دوم از اسرار سوره حمد پرسيد و نتوانست پاسخ دهد، حضرت علي (ع) اسرار آن را براي او بازگو کرد. سفير روم پس از شناخت امام در حزن فرو رفت»(قندزي، 1384، ص 408)

    نتيجه‌گيري
    بررسي روايات گوياي آن است که سوره حمد نقش کليدي داشته و تکرار شبانه روز آن در نماز همراه با توجه، شناخت اسرار و معارف کاربردي است و به نيايش و مناجات انسان عمق و غنا مي‌بخشد که عبارت است از:
    1- سوره حمد عصاره قرآن کريم و کتاب‌هاي آسماني است و از عمق و گستره عميق برخوردار است.
    2- اسامي و القاب سوره هر يک به منزله کليدواژه و علامت راز و رمز نهفته در سوره است که به عبد سالک کمک مي‌کند به سير و سفر روح و عروج روحاني خود غنا بخشد.
    3- سوره حمد صرف نظر از جنبه معارف گسترده آن در بردارنده آثار وضعي است: اسم اعظم الهي در آن است، شفا بخشي سوره حمد، تأثير در برآورده شدن حاجت، و دفع شر و بلاها.

    منابع
    1- قرآن مجيد.
    2- ابطحي، محمدباقر، جامع الاخبار و الاثار، ج 1، قم، موسسه امام مهدي (عج)، 1411 ق.
    3- بحراني، هاشم‌بن‌سليمان، البرهان في تفسير القرآن، بيروت، موسسه اعلمي، بي‌تا.
    4- بخاري، محمد‌بن‌اسماعيل، صحيح بخاري، ج 1، بيروت، دارالجيل، بي‌تا.
    5- بيهقي، احمد‌بن‌حسين، السنن الکبري، بيروت، دارالمعرفه، 1413 ق.
    6- بهايي، محمد‌عاملي، مفتاح الفلاح، انتشارات حکمت، بي‌تا.
    7- ترمذي، محمد‌بن‌عيسي، سنن ترمذي، ج 5، بيروت، داراحياء التراث العربي، بي‌تا.
    8- جوادي آملي، عبدالله، تسنيم، ج 1، قم، مرکز نشر اسراء، 1378 ش.
    9- حر عاملي، محمد‌بن‌حسن، وسائل الشيعه، ج 4 و 6، تهران، دارالفکر الاسلاميه، 1367 ش.
    10- حويزي، علي‌بن‌جمعه‌عروسي، نورالثقلين، ج 1، قم، مطبعه علميه، 1382 ق.
    11- خميني، مصطفي، تفسير القرآن الکريم، ج 1، تهران، وزارت ارشاد اسلامي ايران، 1362 ش.
    12- رازي، ابوالفتح، تفسير روح الجنان، ج 1، تهران، دارالفکر الاسلاميه، 1382 ق.
    13- سيد رضي، نهج‌البلاغه، ترجمه محمد دشتي، قم، موسسه تحقيقات اميرالمومنين (ع)، 1376 ش.
    14- سيوطي، عبد‌الرحمن، الدر منثور في تفسير القرآن، ج 1، تهران، دارالفکر الاسلاميه، 1423 ق.
    15- صدرا، محمد‌بن‌ابراهيم قوام شيرازي، تفسير القرآن الکريم، ج 1، قم، انتشارات بيدار، 1366 ش.
    16- صدوق، محمد‌بن‌علي‌بن‌الحسين، التوحيد، ج 1، تهران، چاپخانه حيدري، 1378 ق.
    17- صدوق، محمد‌بن‌علي‌بن‌الحسين، کتاب الخصال، ج 1، قم، انتشارات جامعه مدرسين، 1362 ش.
    18- صدوق، محمد‌بن‌علي‌بن‌الحسين، عيون اخبار الرضا (ع)، ج 1، قم، مکتبه صدوق، 1377 ق.
    19- صدوق، محمد‌بن‌علي‌بن‌الحسين، ثواب الاعمال، ج 1، قم، مکتبه صدوق، 1391 ق.
    20- صدوق، محمد‌بن‌علي‌بن‌الحسين، معاني الاخبار، ج 1، قم، مکتبه صدوق، 1378 ق.
    21- طباطبايي، محمد حسين، الميزان في تفسير القرآن، ج 2، تهران، دارالکتب الاسلاميه، 1389 ق.
    22- طبرسي، ابوعلي‌بن‌فضل، مکارم الاخلاق، ج 1، تهران، دارالکتب الاسلاميه، 1376 ق.
    23- طبرسي، ابو‌علي‌بن‌فضل، مجمع البيان في تفسير القرآن، ج 1، بيروت، داراحياء تراث العربي، 1339 ش.
    24- طوسي، ابن‌جعفر‌محمد‌بن‌الحسن، التبيان في تفسير القرآن، ج 1، بيروت، داراحياء تراث العربي، بي‌تا
    25- طوسي، ابن‌جعفر‌محمد‌بن‌الحسن، تهذيب الاحکام، ج 1، نجف، دارالکتب الاسلاميه، 1377 ق.
    26- عياشي، محمد‌بن‌حسن، تفسير العياشي، ج 1، بيروت، موسسه اعلمي، 1367 ش.
    27- قشيري، مسلم‌بن‌حجاج، صحيح مسلم، بيروت، موسسه تاريخ العربي احياء التراث العربي، بي‌تا.
    28- قندزي بلخي، شيخ سليمان، ينابيع الموده، طبع نجف، 1384 ق.
    29- کليني، محمد‌بن‌يعقوب، الکافي في الاصول، ج 2، تهران، دارالکتب الاسلاميه، 1381 ق.
    30- مجلسي، محمد‌باقر، بحارالانوار، ج 16، 44، 62، 84، 96 و 92، بيروت، دارالاحياء التراث العربي، 1403 ق.
    31- مفيد، محمد‌بن‌نعمان، امالي مفيد، مشهد، بنياد پژوهش‌هاي آستان قدس رضوي، 1364 ق.
    32- نوري، حسين‌بن‌محمد، مستدرک الوسائل، ج 4، قم، انتشارات انصاريان، 1320 ق.


    جايگاه و منزلت سوره حمد

    پدرم تنها کسیه که باعث میشه بدون شک باورکنم که فرشته ها هم میتونن مرد باشن..

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

کاربرانی که این موضوع را مشاهده کرده اند: 0

هیچ کاربری در لیست وجود ندارد.

اشتراک گذاری

اشتراک گذاری

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
^

ورود

ورود