نقصان عقل در زنان!

[سید مهدی]

ایا زنان ناقص العقلند؟
در این باره باید عرض کرد که:در روايات "نقص عقل" صفت ويژة انحصاري براي زنان نيست، بلكه همين وصف به مردان و نوع انساني هم نسبت داده شده است. و می توان به نوعی ان را عمومیت داد بین زنان و مردان. مثلاً امام علي"ع" مي فرمايند: اعجاب المرء بنفسه دليل علي ضعف عقله: خودبيني شخص، نشانه ضعف (كمي و نقصان) خرد اوست. (زن از ديدگاه امام علي علیه السلام ،استاد علامه جعفري)
در اين سخن، عجب و خودمحوري، عامل نقص عقل شمرده شده است.
در روایات هست که، پيروي از اميال و هواهاي نفساني، عاملي براي نابودي عقل شمرده شده است
این را نیز باید توجه داشت که به جهت نسبی بودن عقول بشر، این امر در فهم ما نسبت به درك معاني و منظور بعضي از احاديث تاثیر گذار است. مثلاً روایتی که حضرت زنان را مانند دنده کج معرفی نموده است نمونه ای از این قبیل است
كه غرض كجي (به معناي ظاهري آن) نيست، زيرا دنده هيچ گاه راست نيست، بلكه اشاره به جايگاه دنده در بدن است، كه حافظ اسرار بوده و خون ساز است و ... زن نيز حافظ اسرار خانواده است، خون در رگهاي خانواده جاري مي كند و باعث چرخش حيات جامعه است و ... دنده تا زماني كارآيي دارد كه وضع خود را داشته باشد و گرنه اگر كسي بخواهد آن را راست كند، ديگر حافظ اسرار نيست و خون سازي ندارد.
طبق گفته بزرگان ان عقلي كه درباره زنان نقل شده، مي توان گفت منظور از آن عقل عملي (ابزاري؛ عقلي است كه انسان با او بتواند عملي را انجام دهد) است. و اين نوع عقل هيچ گونه معيار فضيلت قرار نمي گيرد.
بنابراين، اگر كسي خواست بين زن و مرد داوري كند، و ببيند زن پيش خدا مقرب است يا مرد، عقل به معناي علم مصطلح را، معيار قرار ندهد، زيرا آن عقل فضيلت زائدي است كه براي اداره چرخ زندگي تنظيم شده و با مرگ انسان، همة آن از دست مي رود، و چون انسان بعد از مرگ براي ابد مي ماند.
لذا بايد چيزي را به همراه ببرد كه ابدي باشد. چيزي به درد آنجا مي خورد كه از بقا و ابديت سهمي داشته باشد، و آن اخلاص در عمل براي خدا است. بنابراين آنچه كه در اين سوي خريدار دارد، در آن سوي مشتري نداشته و بازارش راكد است، و در آنچه كه آن سوي خريدار دارد، بين زن و مرد فرقي نيست. استاد جوادي آملي، زن در آيينه جلال، ص255- 257

[jahromi]

در روایات، عقل با معانی مختلفی به کار رفته است. حضرت علی(ع) می فرمایند: «العقل عقلان عقل الطبّع و عقل التّجربه ...»( ـ بحارالانوار، ج78، ص9.)

«عقل دو نوع است: عقل طبیعی فرد و عقل تجربه.» حال چه بسا در روایات نقص عقل، مراد ضعف عقل تجربه زن باشد.

[محمد صادق]

آیة الله جوادی در همون کتاب (زن در آیینه جلال و جمال) می گویند:

براساس آن مقدمه و اين نمونه، مي‏توان گفت كه توفيق زن در تعالي روحي و معنوي، بيش از مرد است يا دست‏كم زن مانند مرد است؛ زيرا طبق فتواي مشهور تقريباً شش سال قبل از مكلف شدن مرد، ذات اقدس الهي زن را به حضور مي‏پذيرد. زن از بدو دهمين سال زندگي، خدا او را به حضور مي‏پذيرد و با او سخن مي‏گويد و روزه را بر او واجب مي‏كند و مناجاتهاي او را به عنوان دستور مستحب شرعي گوش مي‏دهد؛ در حالي كه هنوز مرد، نوجواني بازيگر است.

شش سال زمينه‏سازي براي زن و از دوران نوجواني او را به حضور پذيرفتن و الزام او به نماز كه عمود دين است و به روزه كه سپر دين است و به حج كه «وفد إلي الله» است و مهمانان در آن سفر به ضيافتگاه خداوند مي‏روند، اينها همه نشانه آن است كه زن براي دريافت فضائل، شايسته‏تر از مرد است و تبيين صحيح اين منطق و اجراي آن، روشن مي‏سازد كه زن بالاتر از مرد يا دست‏كم همتاي اوست.