ریشه یابی دروغگوئی و اینکه چرا آدمها دروغ می گویند؟

[صدیق]

با سلام

البته این مطلب پیشتر توسط دوستان طرح شده بود و نظرات و مطالبی هم به آن پیوند خورده بود، از جمله مطلب بنده که بدلیل مشکلات سایت ناپدید شد. که اینک برای استفادۀ دوستان در ادامه تقدیم می گردد.

مشارکت شما عزیزان در بحث ها غنا، پرباری و سهولت نتیجه گیری را موجب می شود.

ریشه ها و دلایل دروغگوئی

دروغگوئی معمولاً از روحیۀ ضعف و انفعال نشأت میگیرد و به نوعی دروغگو در صدد فرار از چیزی است، ولی آنها که روحیه ای فعال و پویا داشته و در ورود و خروج به مسائل حالت تهاجمی و رو به جلو دارند، به شدت از دروغ پرهیز می کنند.

حقیقت آن است که انسان هائی که هنوز به درک درستی از حقیقت عالم و چیستی و چرائی آن نرسیده و به عبارتی اندیشه و عملشان را راستی نبخشیده اند در گذرگاه ها و سربزنگاه های زندگی بعضی خواسته و برخی ناخواسته دروغ می گویند.

اما کسانی که خانۀ دلشان و ساحت عملشان را با نور حقیقت و راستی منور کرده و نسبتشان را با همه چیز عالم به درستی تعریف نموده، از حد و مرز تعارفات و تکلف ها عبور کرده و تکلیف خود را با خویشتن و جهان پیرامونی شان روشن نموده اند، نیازی به دروغ و تزویر ندارند.

پس به عبارتی می توان نتیجه گرفت که مشکل اساسی دروغگویان جهل و نادانی و عدم معرفت و شناخت به حقیقت خود و عالم هستی است. زیرا پر واضح است؛ اتکاء به دروغ و دغل، تکیه نمودن به پشتوانه ای بی اساس و پناه گرفتن در خانه ای عنکبوتی است، و این عین جهل و بی خردی است. و انسان عاقل و عارف به نفس خویش و حقیقت هستی به چنین بنیان های بی اساس و سستی تکیه نمی ورزد.

موفق باشید ...

[گمنام]

سلام یه سوال دارم

دروغ مصلحتی چیست؟و این حدیث چگونه توجیح میشود

الکذب الحرام حتی بالمزاح

[صدیق]

نقل   نوشته اصلی توسط : گمنام سلام یه سوال دارم. دروغ مصلحتی چیست؟و این حدیث چگونه توجیح میشود. الکذب الحرام حتی بالمزاح

باسلام



ممکن است در ذهن کسی این سؤال مطرح شود که: "چرا در اسلام چيزي به اسم دروغ مصلحتي وجود دارد در حاليكه با دروغ معمولي فرقي ندارد. به هر حال دروغ گناه است و گناه، مصلحتي و غير مصلحتي ندارد."

در پاسخ باید گفت:

دروغ يكي از گناهان بزرگ و سرچشمه تمام بدي‎ها است، امام حسن عسگري ـ عليه السّلام ـ فرمود: «جُعِلتِ الخبائِثُ كلُّها في بيتٍ و جُعِلَ مفتاحُها الكذبُ»[1] تمام پليدي‎ها در خانه‎اي نهاده شده و كليد آن دروغ است.
دروغ انسان را در ميان مردم بي‎اعتبار نموده و اعتماد ديگران را از وي سلب مي‎كند و آثار بسيار نامطلوبي در پي دارد لذا دروغ از نظر اسلام حرام است.اما با اين وجود دروغ هميشه و در همه جا حرام نيست، در مواردي كه دروغ گفتن داراي مصلحت باشد از نظر شرع جايز و حتي در برخي موارد واجب مي‎باشد.
بنابراين در پاسخ سؤال شما بايد عرض نمود كه فلسفه دروغ مصلحتي و تفاوت آن با دروغ معمولي آن است كه دروغ معمولي پيامدهاي منفي به‎دنبال دارد، باعث اختلاف، تفرقه، نفاق و ريختن آبروي خود فرد و ديگران مي‎شود لذا به‎خاطر همين آثار و پيامدهاي منفي آن، خداوند اين نوع دروغ‎ها را حرام نموده است، ذات دروغ حرام نيست، بلكه حرمت دروغ به‎خاطر آثار و پيامدهاي منفي آن است، اما در مواردي كه پيامد منفي نداشته باشد بلكه آثار مثبت داشته باشد، به‎خاطر همان آثارش، دروغ گفتن جايز است. لذا يكي از شرايط اصلي اين‎كه دروغ گفتن جايز است، اين است كه آثار مثبت به‎دنبال داشته باشد و اگر انسان دروغ نگويد، ضرر قطعي بسيار زياد و قابل توجه مالي يا جاني و...متوجه او يا ديگران شود.

مواردي كه از نظر فقه اسلامي براي مصالح و فوائد مهم شرعي فردي يا اجتماعي دروغ تجويز گرديده به شرح ذيل است:

1. در مورد ضرورت و ناچاري؛
هرگاه كسي براي حفظ جان يا مال يا ناموس خود يا يك فرد مسلمان سخن يا سوگند دروغ بخورد، جايز است. لذا امام صادق ـ عليه السّلام ـ فرموده است: «اگر انسان از روي تقيه و ضرورت و ناچاري سوگند دروغ ياد كند، ضرري ندارد.» و در ادامه افزود: به‎طور قاعده كلي، هر حرامي در مقام اضطرار حلال مي‎شود.[2]

2. اصلاح ميان مردم؛
هرگاه بين دو نفر مسلمان خصومت و نزاعي باشدو ابتدا تمام راه‎هاي معمولي چاره را رفته‎اند ولي نتيجه‎اي نبخشيد، در اين صورت انسان مي‎تواند با گفتن دروغ، كينه و عداوت را برطرف نموده و صلح و صفا و صميميت ميان آنها برقرار كند، در اينجا دروغ گفتن حرام نيست.
در وصيت پيامبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ ، به اميرالمؤمنين ـ عليه السّلام ـ آمده است: «يا علي! انَّ اللّه احَبَّ الكذبَ في الاصلاح و ابغض الصدق في الفساد.»[3]اي علي! خداوند دروغ را كه باعث اصلاح بين مردم شود دوست دارد و از راست گفتتن كه باعث فتنه و نفاق شود، بيزار است. از اين روايت به خوبي دانسته مي‎شود كه دروغ گفتن هميشه ناپسند و راست گفتن هميشه مطلوب و پسنديده نيست. بلكه در برخي موارد راست گفتن حرام و دروغ گفتن جايز حتي واجب مي‎شود.

3. خدعه و نيرنگ در جنگ:
يكي ديگر از مواردي كه گفتن دروغ حرام نيست، جنگ و جهاد است. اگر جنگ با انگيزه دفاع و يا رفع فتنه و فساد باشد استفاده از دروغ اشكالي ندارد. زيرا اگر بتوانيم با خدعه و فريب دشمن را غافل‎گير كنيم و با يك حمله ضربتي به او يورش بريم، مي‎توانيم با كمترين تلفات دشمن را نابود سازيم، لذا در فراز ديگر از وصيت رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ به علي ـ عليه السّلام ـ آمده است: كه در سه مورد دروغ گفتن جايز است، كه يكي از آنها جنگ است.[4]

4. وعده به خانواده و همسر؛
در دين مقدس اسلام هزينه زندگي زن و فرزند به عهده مرد است[5](در مورد همسر مطلقا و در مورد فرزندان در صورت نياز آنها و تمكّن پدر). البته نفقه واجب به تناسب امكانات و مقدار توان است و بيش از آن لازم نيست، ولي چون بسياري از اوقات در اثر زياده‎طلبي و چشم و هم‎چشمي تقاضاي خانواده فراتر از امكانات مرد و بيش از حد توان او است. در چنين وضعي مرد بر سر دوراهي قرار مي‎گيرد: يا بايد با برخورد منفي و ردّ صريح در برابر خواسته‎هاي آنان موضع‎گيري كند و يا با برخورد اميدوار كننده و وعده‎هاي مصلحتي و غير جدي تا حدودي آنها را راضي و قانع سازد. حال، با توجه به اين‎كه پاسخ منفي و تند جز جريحه‎دار شدن عواطف و تزلزل اركان خانواده و حتي طلاق همسر سرانجامي ندارد. ناگزير اجازه داده شده است كه از روش دوم استفاده شود و او به ظاهر دروغ گفتن است. در همان روايتي كه پيشتر از رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ نقل شد، به اين مورد نيز اشاره شده و تمام روايت اين است: «يا علي! ثلاثٌ يحسنُ فيهنّ الكذبُ، المكيده في الحربِ وَعِدَتُكَ زوجتك والاصلاح بين النّاس»[6]يا علي! سه مورد است كه دروغ گفتن در آن نيكو است. خدعه و نيرنگ در جنگ. وعده به همسر. و اصلاح ميان مردم. اين روايت ملاك و معيار خوبي در اختيار ما قرار داده است كه مي‎توانيم بر اساس آن تشخيص بدهيم كه دروغ گفتن در اين موارد اشكالي ندارد و اگر دروغ بگوييم در اين موارد، داراي مصلحت و فايده مي‎باشد.

اما در خصوص روایت " الکذب الحرام حتی بالمزاح" باید گفت: مقصود، حرمت دروغ به شوخی در مواردی است که هیچگونه جوازی نداشته و از جمله مصادیق مصلحت های یاد شده نیست.

موفق باشید ...

منبع: پایگاه اندیشه قم، با کمی تغییر.

پاورقی__________________________________

[1] . محمد باقر مجلسي، بحارالانوار، چاپ بيروت، ج 69، ص236 و ملا مهدي نراقي، جامع‎السعادات، ج2، ص 323.
[2] . شيخ حر عاملي، وسايل الشيعه، ج 16، ص 137، چاپ بيروت.
[3] . شيخ حر عاملي، وسايل الشيعه، چاپ بيروت، ج 8، ص 578.
[4] . محمدباقر مجلسي، بحارالانوار. چاپ بيروت، ج 74، ص 51.
[5] . تقريباً تمام فقها چنين فتوايي دارند(مي‎توانيد به رساله عمليه مراجع عظام تقليد، بخش ازدواج مراجعه كنيد).
[6] . همان.

[طاها]

نقل   نوشته اصلی توسط : گمنام دروغ مصلحتی چیست؟و این حدیث چگونه توجیح میشود

با سلام

با تشكر از مطالب جناب صديق عزيز

به نظر بنده دروغ مصلحتي دروغ نيست يعني موضوع و ماهيت دروغ مصلحتي با موضوع و ماهيت دروغ فرق ميكند

اصلا به نظر بنده چيزي به نام دروغ مصلحتي نداريم و مصامحتا بدان دروغ مي كوييم

شما در جايي ايستاده ايد و فردي از انجا عبور مي كند ويقين داريد كه مظلوم و بی گناه است و افراد ظالمي در پي قتل او هستند

بعد ايشان ، افراد ظالم به شما مي رسند و شما ادرس اشتباهي داديد براي حفظ جان فرد مظلوم

در اين صورت شما دروغ نگفته ايد چون موضوع مساله و ماهيت مساله عوض شده بود در اينجا موضوع مساله حفظ جان مظلوم از دست ظالم است

پس در چنين مسايلي موضوع و ماهيت مساله فرق مي كند نه اين كه مساله همان است و شما مصلحتا دروغ كفته ايد مساله اي بالاتر از ان يعني حفظ جان مظلوم به جاي ان نشست و اين اولويت دارد.